En weer is er en boekwinkel failliet. Dit keer Boekeneiland in Purmerend, eigendom van Jaap van Straalen, die overigens daarnaast nog vijf boekwinkels heeft, die gewoon doordraaien.

Het bericht van het faillissement viel me op om een aantal redenen. Die redenen betroffen allemaal de reacties op het bericht op Boekblad. Eerst was daar de gepijnigde reactie van de bedrijfsleider van Boekeneiland. Als je het zo leest, dan deed men daar alles goed. Veel acties, uitgebreid actief op social media als Twitter en Facebook, een goed draaiende webwinkel, gedreven personeel dat ook buiten de reguliere werktijden om niet te beroerd was om werk te verzetten en toch failliet.

De tweede opvallende reactie onder het bericht was die van een concurrerende boekhandel, eveneens in Purmerend, boekhandel Van den Hoorn. De eigenaar kon het niet laten op te merken dat zijn winkel nog gewoon bestond, zonder schulden en dat dit zou komen omdat men daar nu eenmaal nooit verder springt dan de polsstok lang is. Daar zit de venijnige en bepaald niet chique suggestie onder dat Boekeneiland het allemaal aan zichzelf te danken zou hebben dat de curator nu voor de deur staat.

Wat mij natuurlijk, en met mij denk ik vele lezers, uitermate boeit is waarom de winkel toch failliet is gegaan en waarom een concurrerende boekhandel meldt geen centje pijn te hebben. Als we die informatie nu eens zouden krijgen aangeleverd, dan kan de rest van de boekverkopers daar tenminste wat van leren. Is het faillissement tenminste ergens goed voor.

Voor mij stond tot nu toe als een paal boven water dat alleen boekverkopers die met elan de tent runnen in staat zouden zijn hun winkel overeind te houden. Die overtuiging lijkt in lijnrechte tegenspraak met het verhaal over het faillissement van Boekeneiland.

Volgens van Straalen was eenvoudigweg de omzet te laag. En dat zou betekenen dat alle goede bedoelingen van het personeel ten spijt, de harde euro’s niet in de kassa van Boekeneiland terecht kwamen. Wie heeft er suggesties over de oorzaken van het faillissement? Slechte locatie? Verkeerd inkoopbeleid? Te hoge investeringen? Volgens mij ligt er hier een fraaie taak voor de KBb om eens haarfijn uit te doeken te doen waarom deze winkel het loodje moest leggen. Als we immers de oorzaak hebben bloot gelegd, dan hoeft niet elke boekverkoper met pijn in zijn buik dit soort berichten te lezen. Dan krijgen alleen die boekverkopers buikpijn die in hun bedrijfsvoering overeenkomsten vertonen met Boekeneiland.

Wellicht overheen gelezen, de nieuwe businessmodellen duikelen over elkaar heen, maar mijn oog viel op de aanstaande start van online boekwinkel Livrijn.

Op het eerste gezicht is het Livrijn-concept heel onlogisch. Zij gaat namelijk in de keten die begint bij uitgever en via CB naar de boekwinkel loopt, tussen CB en boekwinkel zitten. Dat klinkt raar niet waar? De boekverkopers schreeuwen moord en brand dat de marges zo dun zijn. Zelfs grote bedrijven als Selexzyz storten in elkaar en dan komt er opeens een bedrijfje dat ook nog van de koek gaat mee-eten? Dat kan toch niet waar zijn.

En toch geloof ik dat Livrijn hier iets handigs heeft verzonnen. Zij kan zonder al te veel inspanning boeken verkopen en dat is een groot verschil met een normale boekverkoper. Het idee van Livrijn is immers van een adembenemende eenvoud. Livrijn sluit zich aan op het CB en heeft daardoor per direct een database ter beschikking met een ontstellende hoeveelheid boeken. Die boeken kunnen via het CB worden besteld en afgeleverd, dus aan de handling kant is het voor Livrijn kinderlijk eenvoudig
.
Moeilijker wordt het normaal gesproken aan de verkoopkant. Krijg die boeken maar eens bij de juiste koper. Een boekwinkel beginnen, zeker via het Internet, is zo ingewikkeld niet, maar hoe trek je klanten?

Daar zit hem het unieke van het Livrijn-concept. Zij doet helemaal niets aan klanten, zij zoekt wederverkopers, resellers. Het is de bedoeling dat resellers met een eigen subdomein (www.naamreseller.livrijn.nl)  op klanten gaan jagen, liefst uit hun eigen netwerk en dat die klanten dan via dat subdomein gaan bestellen. Van elke bestelling ontvangt de reseller 20% van de vaste verkoopprijs, tel uit je winst.

Voor Livrijn zit het businessmodel er al vanaf de start in. Elke reseller betaalt eenmalig opstartkosten van € 500,–  en betaalt € 100,– abonnementskosten per jaar. Daarnaast is voor Livrijn vanzelfsprekend de rest van de marge per boek beschikbaar. Met en gemiddelde marge van 40% op een A-boek is die dus ook voor Livrijn 20%.

Een marge van 20% op boeken zal geen professionele verkopers trekken, wil een winkel kunnen draaien dan heb je die 40% echt wel nodig. Maar Livrijn mikt ook helemaal niet op professionals, maar op particulieren, die volgens Livrijn dan toch al snel € 5000,– per jaar kunnen bij verdienen. Even rekenen, bij een gemiddelde verkoopprijs van € 20,–, is de gemiddelde marge voor de reseller dus € 4,–. De startkosten zijn € 600,–, dat zijn dus al 150 boeken die verkocht moeten worden om quitte te draaien in het eerste jaar. Wil je de € 5000,– halen dan zul je daar bovenop dus nog eens 1250 boeken moeten verkopen, kortom ver koop 1400 boeken in een jaar en je verdient € 5000,–.

Livrijns uitgangspositie is handiger, zij heeft de eerste € 600,– per reseller vanaf de start in de pocket en elk verkocht boek is marge. Voor Livrijn wordt het pas interessant (om van te leven) als zij pak hem beet 20 succesvolle resellers heeft. En het wordt slapend rijk worden voor oprichter Wijnand Voogdt bij 200 resellers.Een origineel idee, ik ben benieuwd, start in september 2012. In september 2013 zien we verder…

Ik stel voor dat we de Nevenrechten met onmiddellijke ingang afschaffen.

Wat zijn eigenlijk nevenrechten? Met deze term, worden in het boekenvak doorgaans de rechten aangeduid die anders zijn dan het recht om een boek als papieren boek uit te geven. Denk daarbij aan het uitgeven als e-book, het toestaan dat een boek verfilmd wordt etc. etc. Deze tweedeling in rechtentoedeling heeft ook zijn weg gevonden in het zogenaamde Modelcontract voor de uitgave van oorspronkelijk Nederlandstalig literair werk.

De gedachte achter dit Modelcontract is inmiddels achterhaald. Door de term nevenrechten te hanteren, wekt men de indruk dat het hier gaat om rechten die minder belangrijk zijn.

En op dit moment, eerlijk is eerlijk, zijn alle andere rechten dan het recht om een boek in papieren vorm (primaire recht) uit te geven ook minder belangrijk. Maar op dit moment is evenmin te zeggen welke vorm van exploitatie binnen laten we zeggen een jaar of drie de overhand zal hebben gekregen. En toch sluiten uitgevers en auteurs ook vandaag de dag contracten, waarbij het te verschijnen boek pas over jaren zal verschijnen en waarbij de nadruk wordt gelegd op de zogenaamde primaire rechten. Mijn voorstel is daarvan af te stappen.

In de muziekindustrie was ooit de exploitatie van dragers (elpees en cd’s) leidend. Artiesten traden op met als doel zo veel mogelijk cd’s te verkopen. Vandaag de dag zijn de rollen omgedraaid. Artiesten verkopen cd’s of digitale downloads of geven die zelfs weg met het oogmerk zo veel mogelijk mensen naar hun concerten te trekken. Bezoekers zijn vervolgens bereid een godsvermogen te betalen om bij die concerten aanwezig te mogen zijn. Het verdienmodel is dus verhuisd van het verkopen van dragers naar optredens.

Om die reden is al jaren geleden het zogenaamde 360-model geïntroduceerd in de muziekbranche. Die 360 staat voor een deal waarbij de exploitant een aandeel krijgt in alle rechten van de artiest. Een voorbeeld van een dergelijke overeenkomst kunt u vinden op onze website, de Bousie Exploitatie Overeenkomst, oftewel BEO. Of het nu gaat om de verkoop van cd’s, om optredens, om merchandising, synchronisatierechten (bijvoorbeeld filmmuziek) etc. etc., de exploitant deelt mee.

Zouden de muziekmaatschappijen (die vroeger platen maatschappijen heetten) hun contracten niet zo inrichten, dan zouden ze inmiddels allemaal failliet zijn. Door de 360-deal zijn muziekmaatschappijen beter in staat hun investeringen in bijvoorbeeld marketing en begeleiding terug te verdienen.

Mij lijkt dat de uitgevers en de auteurs zo snel mogelijk met een nieuwe overeenkomst moeten komen waarbij meer recht wordt gedaan aan de zich snel opvolgende ontwikkelingen. Omdat de ervaring leert dat het wel even zal duren voordat overeenstemming over een nieuwe overeenkomst wordt bereikt, lijkt het mij nuttig dat alle uitgevers, met ingang van vandaag, voortaan over alle rechten gelijkelijk onderhandelen. Vergeet het onderscheid tussen primaire en nevenrechten. Bepaal gewoon een percentage voor het recht om een verhaal op alle mogelijke manieren te exploiteren. Dan hoef je je zelf niet voor je kop te slaan als je over drie jaar een boek waar je keihard voor hebt gewerkt wilt laten verfilmen en er achter komt dat je hebt afgesproken dat dit alleen maar kan als je vooraf schriftelijke toestemming van de auteur hebt gekregen.

De lamme helpt de blinde. Zo hoorde ik afgelopen week het samengaan van Selexyz en De Slegte omschrijven. En ik vind de omschrijving treffend. Met name Selexyz verkeerde openlijk in slecht weer en leek maar geen antwoord te hebben op de teruglopende omzetten. De Slegte beschouw ik al jaren als een onaantrekkelijke boekenstortplaats. Het drama van De Slegte is dat ze eerst te snel was met Internet, er mee stopte toen het eigenlijk net begon te draaien en opnieuw is gestart toen de achterstand met Bol inmiddels al niet meer in te halen leek.

Als de lamme de blinde helpt, bedoelt men daar door de bank genomen mee dat de samenwerking geen succes zal zijn. Twee stumpers maken niet samen één held. En toch geloof ik wel in de synergie tussen beide bedrijven. De winkels van Selexyz hebben zonder enige twijfel een uitstraling die bij De Slegte ver te zoeken is. Bij De Slegte echter weten ze als geen ander hoe fondsrestanten in te kopen, modern antiquariaat vorm te geven en hebben ze aldus een jarenlange ervaring in het tweede leven van het boek, zonder dat men daarbij ook maar enigszins wordt gehinderd door de Wet op de vaste Boekenprijs.

Ik zie het volgende voor me. Alle boekenpaleizen van Selexyz, met name Maastricht, blijven intact. Die uitstraling moet men behouden. Binnen de paleizen verandert het assortiment grondig. In die zin dat er veel ruimte komt voor Modern Antiquariaat. En met Modern Antiquariaat, bedoel ik mooie, niet van nieuw te onderscheiden boeken en niet beduimelde, stuk gelezen rommel. Die laatste categorie kan zo de shredder in.

In het idee van de boekenkoerier met de brommert zie ik niets. Ik denk dat die brommers alleen maar interessant zullen zijn in de Sinterklaastijd. Heerlijk om gewoon je bestelling door de telefoon te blaffen en vijf minuten later de warm dampende boeken op je tafel te hebben liggen, compleet ingepakt en van gedichten voorzien.

Wat ik wel afleid uit het wilde brommer idee is dat het inderdaad bij Pro Cures om bedrijvendokters gaat. Men kijkt met frisse blik naar de markt en laat zich geholpen door het brede boekensentiment van geweldige condities voorzien om de nieuwe keten in de markt te zetten.

Ik doe nog een gratis ideetje. Laat boeken in de kroeg verkopen. Zoals er bij evenementen jongens en meisjes met een biertank op hun rug biertjes verkopen, zo lijkt het mij prachtig als er in het café opeens een boekentapper binnen komt zeilen. De mooiste boeken in een rugzak gedragen, mobiel pinapparaat (alleen maar pinnen natuurlijk) en verkopen maar die handel. Geloof vast dat de boekentapper als een trein zal lopen, met name als men wat later op de avond komt als er al een bakkie in zit. En alsjeblieft Dumas, schaf zowel de naam Selexyz als De Slegte onmiddellijk af.

Het was weer bal en ook ondergetekende was er. Nu is dat op zichzelf al iets om woest om te worden, niet waar? Alle hardwerkende boekverkopers en uitgevers willen ook bij het bal aanwezig zijn en toch is maar een beperkt aantal kaartjes beschikbaar, dus er moeten keuzes worden gemaakt. Schandalig of niet, ik loop al een aantal jaren rond op het bal (en in het boekenvak) en begin langzamerhand een beetje in de gaten te krijgen hoe het werkt. Voor hen die nog nooit op het bal geweest zijn, deze handleiding.

Allereerst is het van belang dat u aan een kaartje komt. Dat betekent doorgaans al geruime tijd van te voren contacten aanhalen met mensen die u eigenlijk niet mag, maar die u wel aan een kaartje kunnen helpen.

• Voor hen die niet aan een eigen kaartje kunnen komen, zijn er een aantal alternatieven.
• Gebruik het kaartje van iemand anders of bluf u zelf naar binnen. Dat laatste is niet eenvoudig, maar het is mij een keer gelukt, dus waarom u niet.
• Wat het andere alternatief betreft, ik ben ook wel eens als meneer en mevrouw Kattenberg naar binnen gekomen.
• Laat u uitnodigen door iemand anders, dat kan dan weer op twee manieren, zorg dat u de plus één wordt van iemand die wel is uitgenodigd ( begin dus gewoon een relatie met een schrijver, makkelijk zat), of
• Zorg dat je wordt uitgenodigd door een belangenorganisatie uit het boekenvak (er zijn  er tientallen, dus daar liggen kansen)

Het hoogst haalbare is een kaartje op eigen naam, plus één. Maar binnen het cohort van hen die een kaartje op eigen naam krijgen bestaat ook weer een rangorde. Voorheen kwam ik binnen met een kaartje (vanaf tien uur). Dat betekent dat je niet belangrijk genoeg ben om de opening zelf (vanaf negen uur) te mogen bijwonen. Ik had nu zelfs een kaartje inclusief opening. Ben ik dan nu bovenop de apenrots beland? Forget it. Het kaartje inclusief opening biedt toegang tot de schouwburgzaal zelf. Maar daarbinnen wordt geplaceerd. En u raadt het al, ik had een plek helemaal bovenin achterin. U mag van mij aannemen dat dat wel op een normale apenrots, maar niet binnen de schouwburg als de beste plek geldt.

Is eenmaal het voorprogramma voorbij, en is iedereen binnen, dan gelden natuurlijk wel de normale codes uit het boekenvak. Ik verklap er één. Als boekverkoper gebruik je om de andere zin een keer het woord sprankelend. Als uitgever kies je in de zelfde regelmaat voor het woord eclectisch.

Maar op enig moment, en dat is het mooiste moment van het feest is iedereen zo lam dat het gezellig wordt, zonder aanziens des persoons. Dan wordt sprankelend en eclectisch gewoon liederlijk. Dan roept een schrijver in een hoek dattie graag met Bambi zou willen neuken. In het o zo keurige boekenvak mogen na twaalven alle remmen los. En over wat er dan allemaal gebeurt, klap ik dus niet uit de school. Jaloers na het lezen van dit stukje? You’d better be.

Al maanden worden we bestookt met berichten over Amazon, Kobo, Google en Barnes & Nobles. En allemaal zijn het boodschappen in de categorie, o jee, ze komen er aan. Als je maar vaak genoeg de boodschap herhaalt dat “ze” er aan komen, gaan mensen dat vanzelf als een probleem beschouwen.

Waren het ooit de Russen, nu zijn het de Amerikanen die ons meer angst inboezemen dan islamieten en luie schoften uit MOE-landen. Meer, omdat we de Amerikanen nog niet kennen. Aan Islamieten en MOE-ers zijn we al een beetje gewend geraakt, als het er maar niet te veel worden. Maar met name Amazon kennen we alleen uit de media en omdat we er allemaal wel eens boek besteld hebben voordat we Bol kenden en ons verbaasden over het gebruikersgemak op de site.

Maar wat gebeurt er eigenlijk als Amazon naar Nederland komt? In de eerste plaats is het “komen” een verkeerde voorstelling van zaken, immers Amazon is er al jaren, een van de bijzondere geneugten van het Internet is dat zij zich van landsgrenzen niet zo veel aantrekt. Bedoeld wordt waarschijnlijk dat Amazon zich op Nederland gaat richten. Is dat slecht? Afgezien van het feit dat Amazon uit het buitenland komt en iedereen weet dat buitenlanders niet te vertrouwen zijn, denk ik van niet.

Laat ik eens beginnen met de lezer en de schrijver. Voor hen is een extra aanbieder op een markt waar de prijs door alle aanbieders tot nu toe kunstmatig hoog wordt gehouden, een zegen. Meer keus is prettig. Voor de uitgevers is een extra afzetkanaal natuurlijk ook heerlijk. Hoe meer hoe beter, en Amazon zal dan ook snel net zo worden geassimileerd, als ooit het “branchevreemde” V&D. Een uitgever zal met een extra afzetkanaal minder makkelijk onder druk kunnen worden gezet door de boekengrutters uit Zaandam bijvoorbeeld.

En wat betekent het voor de boekhandel? Voor de boekhandel is het de grootste zegen. Immers als de boekhandel haar zaakjes goed voor elkaar heeft zal zij moeiteloos een extra concurrent inpassen in het landschap. Heeft zij haar zaakjes niet op orde en blijkt er dus inderdaad ruimte voor een nieuwe aanbieder, dan kunnen de andere boekhandels iets  leren van haar bedrijfsvoering. En mocht Amazon in een dusdanig grote behoefte voorzien dat het andere boekhandels de kop gaat kosten, dan kan men in ieder geval aan de slag bij Amazon. Wannneer die zich richt op de Nederlandse markt immers zal het bedrijf op zoek moeten naar mensen met verstand van het Nederlandse boek en die specialisten die zijn er ruimschoots in de boekwinkel.

Zodat ik u tot slot wil oproepen tot een nieuwe attitude. Loopt u naar een spiegel, kijk u zelf diep in de ogen en roep “Amazon komt, jihah!” Het zal eerst even onwennig zijn, maar oefen maar een paar keer en u zult zien. De rug wordt gerecht, de schouders naar achter, tieten naar voren en een frisse blik in de ogen. Verheugt u zich op de komst van Amazon, zoals mijn vrouw zich verheugt op de komst van Sinterklaas.

Dat Ahold Bol overneemt betekent dat de wereld tot rust aan het komen is. Bol kennen we allemaal, maar niemand kent het. Weet iemand waar het zit? Hoeveel mensen er werken? Hoe de sfeer is in het bedrijf? Of er op vrijdag kroketten zijn in de kantine? We weten het niet, want Bol is niet van deze wereld. Bol is van een andere, schijnbaar hogere wereld. De wereld van het Internet. De digitale wereld, die ongrijpbare wereld. Die wereld die we vroeger in onze onwetendheid de hemel noemden.

In die bovenaardse wereld heersen machten die wij weliswaar bij naam kennen, maar niet kunnen bevatten. Ze heten Steve Jobs of Daniel Ropers. En omdat ze zo ver af staan van de gewone man, is het heel verleidelijk om er een soort heldencultus rondom te weven. Steve en Daniel hebben altijd gelijk, is het mantra van die cultus. Wie de cijfers bekijkt moet de volgelingen gelijk geven. De omzetten groeien de hemel in en de groei lijkt onstuitbaar.

En toch is de wereld tot rust aan het komen. Ik wil het verder niet over Apple hebben, Apple is gekomen en Apple zal weer gaan. De neerwaartse beweging is nog onder Steve Jobs ingezet. Het meer en meer beschermen van de eigen biotoop, Apple is er  beroemd mee geworden, zal haar uiteindelijk, net als de muziekindustrie, de kop kosten. Daar komt nog bij dat het heel moeilijk is zonder grote roerganger een geloof te cultiveren. Steve Jobs, onze Lieve Heer is niet meer. Het openen van het Apple-Center in Amsterdam is slechts een oprisping.

De overname is tegelijkertijd een stap vooruit en een stap terug. Voor Ahold is het een stap vooruit, zij reikt immers naar de hemel. Voor Bol is het een stap terug, zij landt op aarde. En dus betekent het op macroniveau per saldo stilstand en rust.

Dat Bol zo nadrukkelijk naar de aarde reikt, betekent dat zij gaandeweg een gemis moet zijn gaan ervaren. Ik denk dat dat gemis “contact” heet. Bol komt dichter naar de mensen toe. Ze komt haar boeken persoonlijk bij de consument afleveren. Voor Bol is dat een volslagen nieuw model. Bent u benieuwd of het zal slagen? Kijk om u heen, in het boekenvak kennen we dit model al wat langer, we noemen dit soort verkooppunten “boekwinkels”.

Dat er in het Verenigd Koninkrijk het afgelopen jaar 57 nieuwe boekwinkels zijn geopend, zou reden moeten zijn voor een feestje vindt u niet?

In deze tijd waar het roepen van ach en wee over boekenvak schering ende inslag is geworden, koos de Engelse Booksellersassociation er dan ook voor om de nadruk te leggen op het feit dat er in dezelfde periode 72 nieuwe winkels openden. Dat er per saldo 15 boekwinkels minder waren is blijkbaar reden om in mineur te raken. En mineur (vraag het maar aan de gemiddelde concertpianist) werkt aanstekelijk.

Ook in Nederland wordt er dus toe opgeroepen dat de overheid iets zou moeten doen aan de teloorgang van de boekhandel. De gemeentes zouden minder hoge leges moeten vragen aan boekverkopers en de parkeerkosten moeten verlagen, zodat de boekverkoper de strijd nog aan zou kunnen met de internetboekverkoper.

Ik ben bepaald geen voorstander van de nachtwakersstaat, maar overheidsbemoeienis mag ook best gepaard gaan met eindigheid. Als er één branche is in Nederland die al uitgebreide overheidssteun geniet is het de boekenbranche wel, met haar vaste prijzen en lage Btw-tarief. Oproepen tot nog meer steun betekent heel hard roepen dat er hetzij geen behoefte is aan zoveel boekverkopers, hetzij dat deze boekverkopers bij god niet weten hoe ze mee moeten bewegen. Een nog verdergaande uitzonderingspositie eisen voor de boekhandel dan deze al heeft, getuigt mijns inziens van arrogantie gepaard aan luiheid.

Ik heb een beter idee. We gaan enclaves inrichten. Enclaves waarin voluit de ruimte wordt geboden aan de kleine middenstanders. In gemeenteverordeningen wordt voortaan simpelweg opgenomen dat winkels niet groter meer mogen zijn dan pak hem beet 120 m2. Dat betekent sluiting van alle grootwinkelfilialen in een dergelijke gemeente. Natuurlijk zal dat er deels toe leiden dat mensen buiten de gemeentegrenzen hun inkopen gaan doen. Er zullen altijd valsspelers zijn die dan in de aanpalende gemeentes wel een megasupermarkt gaan openen. Maar zou het niet heerlijk zijn om in een dorp te kunnen wonen, met uitsluitend kleine winkeltjes?

Een probleem van jeremiërende boekverkopers hebben we dan nog niet opgelost, namelijk die van de concurrentie met de internetboekverkoper. Vooruit faciliteren we dat ook. We hakken gewoon alle internetaansluitingen uit de grond en halen de gsm-masten weg. Geen rinkelende smartphones meer en  geen iPads die driftig bestellingen doorgeven. Waarom zou een klok alleen maar vooruit mogen lopen? Achteruit kan net zo goed.

Wat overblijft is stilte. Wat overblijft, is oorverdovende doodse stilte.

Terwijl de lezers van Vorsten Royaal en Koningshuis, druk speculeren over de toestand van Friso, houden de lezers van Boekblad zich onledig met het speculeren over de toestand van de wel of niet omvallende boekenketen Selexyz.

Er is onmiskenbare gelijkenis tussen beide gevallen. Noch over Friso, noch over Selexyz weet de lezer de echte details. Kenden we die wel, dan zou er immers van speculeren geen sprake zijn. De grap van speculeren is nu juist dat je de details niet kent, anders heet het handel met voorkennis.

Over Friso ga ik het vandaag niet hebben, u bent immers geen van allen abonnee op genoemde bladen waarin het wel en wee van ons vorstenhuis op de voet gevolgd wordt. Nee, u bent als lezer van Boekblad voortdurend op zoek naar informatie over de krochten van het boekenvak. En als er één krocht is waar het al tijden tocht, dan is het wel Selexyz. Selexyz valt om, Selexyz wordt de keel dichtgeknepen door de bank. Directie van Selexyz op non-actief. Personeel van Selexyz bloed chagrijnig. Radiostilte vanuit Selexyz.

Maar opeens verandert de zaak. Lees wat er niet staat. Vandaag haalt de kolommen van Boekblad dat twee productmanagers van Selexyz overstappen naar Bruna. Boekblad schrijft het niet, maar onmiddellijk moet daar een belletje zijn gaan rinkelen. Dus belt men met Selexyz met het verzoek om commentaar en dan gaat het mis. Desgevraagd laat Selexyz weten “geen commentaar te willen geven op de overstap van beide productmanagers, noch op wie hen opvolgt”. Briljante reactie.

Stel mijn vrouw vraagt mij of ik vreemd ga en ik antwoord met: “geen commentaar”. Negen op tien dat ik vanavond nog buiten sta met mijn koffertje. Wat men gewoon had moeten zeggen is dat zulke dingen gebeuren en dat Selexyz hun voormalige werknemers veel succes wenst in hun nieuwe loopbaan. Dan gaat iedereen over tot de orde van de dag.

Een bericht als dit echter gaat gonzen. Tel daar bij op dat de werknemers, niet bereikbaar waren voor commentaar en het communicatiedrama is compleet. Hoezo niet bereikbaar voor commentaar? Hebben we het hier over landsbelang? Hadden de werknemers nog meer te doen? Of heeft men met elkaar afgesproken geen commentaar te hebben. En if so, wat zou daar dan de reden van zijn geweest.

Mijn conclusie is deze. Selexyz ligt op de intensive care. Haar situatie is stabiel, maar zij is niet buiten levensgevaar.

Een keer per jaar nam mijn opa mijn oma mee naar “het buitenland”. En met het buitenland bedoelden mijn opa en oma, een Rijnreis. Zij klommen elk jaar opnieuw aan boord van een Rijnaak,  die, de naam suggereert het al, omhoog de Rijn opstoomde. Of de reis geslaagd was, werd uitsluitend afgemeten aan de kwaliteit van het eten onder weg.

Dat mijn grootouders zich uitsluitend daardoor lieten leiden kwam omdat ze, waar ook werd aangelegd, nooit van boord gingen. Zij spraken namelijk geen woord over de grens en dus waagden zij zich uitsluitend op die manier naar het buitenland omdat aan boord iedereen “gewoon” Nederlands sprak. U snapt nu waar ik mijn avontuurlijke inslag vandaan heb. Ook al sprak mijn opa dus geen Engels (en las hij overigens ook geen boeken), hij kende één uitdrukking die hij mij vanaf mijn jongste jaren heeft meegegeven: “there is no such thing as a free ride”.

Toen ik dus las dat Apple besloten had om een nieuw applicatie aan te bieden, iBook author (waarmee een auteur een ebook kan maken), helemaal gratis en voor niets te downloaden, moest ik aan de wijze woorden van mijn opa denken. Op zoek dus naar de algemene voorwaarden van Apple, vastgelegd in  een zogenaamde EULA, End User License Agreement. En gelukkig geeft Apple meteen bij de afrap van die overeenkomst al aan waar het haar om te doen is. Elke gebruiker die de applicatie gebruikt om een ebook mee te maken, verplicht zich deze uitsluitend te verkopen via Apple. Met andere woorden elke schrijver die iBook Author gebruikt levert zich met huid en haar over aan Apple.

Nu kan Apple zoveel willen en zoveel beweren, juridisch loepzuiver is deze overeenkomst niet. In de eerste plaats zijn de algemene voorwaarden die behoren bij iBook Author alleen te raadplegen voor hen die iTunes hebben gedownload. Dat is een vorm van koppelverkoop die twijfelachtig is. Daarnaast wil ik nog wel eens zien wat er gebeurt als ik deze deal met Apple aanga en vervolgens een paar jaar laten toch gewoon overstap naar Amazon of Kobo. Ik zeg gewoon de licentie-overeenkomst weer op en knappe jongen die mij weer terug krijgt.

Last but not least is er zo langzamerhand sprake van een dominante positie van Apple op de markt en aan een dergelijke positie kleven mededingingsrechtelijke verplichtingen. Zo mag een dominante marktpartij geen misbruik maken van zijn positie, hetgeen Apple overduidelijk wel doet. En daarmee maakt Apple zich kwetsbaar. Hoe meer  je een ballon opblaast, hoe groter de kans dat die klapt.

Ik heb het al eens eerder gezegd. Apple heeft de verkeerde weg ingezet. Zij zal ongetwijfeld nog een stukje doorgroeien, maar uiteindelijk zal de terugweg worden ingezet. Zij zullen hetzij juridische gedwongen worden hun systemen open te gooien, hetzij een andere partij zal (met een open netwerk) de strijd gaan winnen. In afwachting van deze nederlaag zou ik overigens elke auteur van harte afraden met Apple in zee te gaan.

Kodak is failliet. Het 19e eeuwse bedrijf dat fotografie in de wereld groot heeft gemaakt is niet meer. Voor de fotografie was Kodak wat Apple is voor de muziekindustrie. De grote gangmaker. En toch is Kodak ter ziele. De oorzaak laat zich raden. Kodak zag heel goed wat er gebeurde in de branche, maar besloot niet mee te bewegen.

Het mooiste voorbeeld daarvan vond plaats in 1975. Kodak vond de digitale fotocamera uit. Je zou zeggen dat als Kodak toen de iPod-move gemaakt zou hebben, dat ze dan nu nog steeds marktleider waren geweest. Maar Kodak deed het tegenovergestelde. Zij stopte de vondst diep weg in haar eigen archieven. Legde de uitvinders een geheimhoudingsbeding met torenhoge boetes op en ging gewoon door met het verkopen van analoge producten. Fotorolletjes en camera’s.

En dat ging jaren goed. Tot ze in de jaren negentig opnieuw een afslag weigerden. De digitale techniek om beeld mobiel te maken diende zich aan, maar Kodak liet die markt met schijnbare onverschilligheid aan Sony en Canon. Voor de tweede keer overwon het sentiment dat men zich zelf geen kannibaliserende concurrentie wilde aan doen. En dus werd Kodak niet door zich zelf maar door anderen opgegeten.

Zet deze behoudendheid eens tegenover de handelwijze van Pathé. We kennen Pathé allemaal van de bioscopen. Popcorn, handje vast houden, zoenen op de laatste rij en tussendoor naar de film kijken. De historie van Pathé is ook de moeite waard. De gebroeders Pathé werden in dezelfde periode als Kodak groot. En uiteindelijk verkochten ze hun belangen in 1929 aan Kodak. Nog geen tien jaar later ging Pathé failliet (goed gedaan Kodak…). En de broertjes Pathé? Die sleten hun goedgevulde dagen aan de kust van Monaco..

Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog startte Pathé door en sindsdien gaat het crescendo. Maar VoD? De ervaring van een film in een bioscoop is toch niet te vervangen door een digitale versie? (U kent dat argument wel, niemand zal zijn cd’s vervangen door downloads, niemand zal zijn boeken vervangen door digitale versies). En toch heeft Pathé het aangedurfd om een downloadplatform te starten. Je hebt er een internet-tv voor nodig (maar geen settopbox) en klaar ben je.

Natuurlijk zou het kunnen betekenen dat mensen minder naar de film gaan en dat dus Pathé op haar eigen omzet kannibaliseert. Maar als Video on demand succesvol blijkt te zijn en Pathé zou er niet zijn ingestapt? Dan werden ze weggeblazen door UPC en Ziggo.

Nu de ebookmarkt. En nu niet zeggen dat die heel anders is, anders mag u nooit meer in het boekenvak werkzaam zijn. U gaat dus ebooks verkopen! Maar dan wel met verstand. U gaat er voor zorgen dat die markt zijn eigen dynamiek krijgt. En dat gebeurt nu nog helemaal niet. Men kopieert simpelweg de fysieke markt. Anders dan in de fysieke markt is bijvoorbeeld de prijs van het ebook vrij. Maar toch lijkt dat niet zo. Klikt u een willekeurige verkoper aan in Nederland, van Bol tot Hema, van Selexyz tot Boekhandel de Vries en Athenaeum. Overal staat de ebookversie van het boek over Steve Jobs, aangeboden voor € 19,99. In de eerste plaats is het gaatje met de prijs van het fysieke boek (€ 25,–) veel te klein. In de tweede plaats zou je verwachten dat er in een nieuwe markt wordt prijs gevochten. Niets van dat alles. In het boekenvak denkt men nog Kodak en niet Pathé.

Hoe lang horen we al niet om ons heen dat het slecht gaat met het boekenvak, immers er is krimp. Oei, krimp. Krimp is slecht. Krimp klinkt alsof je je kleding te heet hebt gewassen en dan pas je die niet meer. Als ik de was doe en ik gooi per ongeluk een heel mooi shirtje in de droger en het krimpt dan krijg ik op mijn flikker van hetzij vrouw hetzij dochter. Krimpende kleding is slecht nieuws.

Iedereen weet dat oudere mensen vanzelf krimpen. Ok, hun neuzen (shit) en hun oren blijven groeien, maar per saldo worden ze kleiner. Eerst passen al die onderdelen in pakweg 1 meter 80, vervolgens moet het allemaal in 1 meter 70 gepropt worden. Nu zal niemand het oude mensen verwijten dat ze krimpen. Het is een fact of life namelijk. Los van het feit dat oude mensen op zichzelf natuurlijk wel losers zijn,dat weet iedereen, is deze krimp niet fout.

Moeten we de krimpende boekenomzet vergelijken met krimpende kleding of met oude mensen? Is hier sprake van goede of foute krimp? Krimp is relatief. Krimpende kleding is alleen maar fout als je zelf even groot blijft. Als je dus een ouder wordend mens combineert met een krimpend shirtje, dan doe je het zo slecht nog niet. Doe je een van de twee, dan wordt het lastig. Iemand die niet ouder wordt heeft last van een krimpend kledingstuk. Iemand die wel ouder wordt heeft daarentegen last van een kledingstuk dat even groot blijft. Bent u er nog? Krimp is dus slechts fout als de overige bestanddelen gelijk blijven.

Dan gaan we nu even naar de krimp van de boekenbranche. Maar liefst 5% gekrompen over het afgelopen jaar. In 2011 is er voor 534 miljoen euro aan boeken verkocht, een krimp van 5% ten opzichte van 2010. We weten allemaal voor wie dit soort cijfers een drama zijn. Voor Boekhandel Edel (sluiting van 10 filialen). Voor Boekhandel Selexyz waarvan iedereen voortdurend roept dat ze sluiten (maar die en passant door het rijke WPG gaan worden overgenomen).

Maar geloof me, een krimp van deze orde is alleen maar slecht voor de gevestigde orde. Als je gewend bent in je bedrijf een omzet van een miljoen te draaien en die zakt in een jaar tijd naar 950.000,–, dan word je licht zenuwachtig. Doet deze daling zich vijf jaar achter elkaar voor, en zak je van 1 miljoen naar 780.000 dan wordt het al serieus. Je organisatie blijft immers even groot maar je cijfers zakken in. Maar stel je bent een nieuwkomer en je zet een businessmodel op papier waarmee je in je eerste jaar 780.000 omzet kunt draaien….Wauw….780.000 euro in het eerste jaar….Denk daar eens even over door. Je kunt met papieren boeken dit bedrag aan omzet draaien en je weet als je de markt kent dat de groei slechts kan komen uit verkoop via het internet of verkoop van digitale boeken. Dan richt je dus een organisatie in die volledig is toegerust op digitale groei en ondertussen breeduit profiteert van de bestaande fysieke handel. Een geweldig model.

Behoort u lezer tot de gevestigde orde? Dan heb ik hier uw gouden businessmodel.  Sluit uw ogen en stelt u zich voor dat uw bestaande bedrijf niet bestaat. Bedenk dan wat u kunt en wie u kent en denk daar een nieuwe bedrijf omheen. Bedenk dat u met een dergelijk bedrijf zo maar substantieel omzet kunt maken en doe dan uw ogen weer open. Neem afscheid van het oude en ga aan de slag met het nieuwe. Ik wens u goede zaken voor het nieuwe jaar.

Er zijn al heel wat rechtszaken gevoerd over het uitwisselen van illegale mediabestanden via de torrentwebsite The Pirate Bay (TPB) onmogelijk te maken. Zo zijn de oprichters van TPB in Zweden al veroordeeld tot gevangenisstraffen, is hen verboden de site in de lucht te houden en zijn verschillende Europese hostingproviders van TPB veroordeeld om hun diensten voor THP te staken. Het mocht allemaal niet baten. De oprichters van TPB zijn uit Zweden gevlucht en de site is uiteindelijk terechtgekomen bij een hostingprovider in safehaven Oekraïne. Ook in Nederland is door Stichting BREIN (als belangenbehartiger van de entertainmentindustrie) de laatste jaren veelvuldig geprocedeerd tegen TPB. Op papier met succes, zij het dat in de praktijk TBP er nog steeds in kon slagen in de lucht te blijven. Het is ook daarom dat BREIN haar pijlen richtte op de providers om via die weg de site van TBP in Nederland “op zwart” te krijgen. Voorlopig tussenstation in deze saga is nu het vonnis van de Haagse Rechtbank van 11 januari 2011 in een door BREIN aangespannen zaak tegen de providers Ziggo en XS4ALL.

De keuze van BREIN voor Ziggo en XS4ALL laat zich verklaren door het feit dat deze providers internettoegang bieden aan abonnees die deze toegang misbruiken om (illegaal) mediabestanden uit te wisselen via torrentsite TPB. De Rechtbank stelde dit op basis van door BREIN uit steekproeven en rapporten van TNO afkomstige informatie vast. De Rechtbank stelt verder vast dat het grootste gedeelte van de via torrentsite uitgewisselde mediabestanden illegaal is. Volgens de Rechtbank rechtvaardigt deze (grootschalige) inbreuk op auteursrechten en naburige rechten het gerechtelijk bevel aan de providers – als tussenpersonen die hun abonnees toegang verschaffen tot TPB – om juist de toegang tot deze illegale torrentsite technisch te blokkeren. Hierbij overweegt de Rechtbank dat andere mogelijkheden om de inbreuken via TPB te stoppen, zoals de genoemde rechtszaken tegen TPB, niet effectief zijn gebleken. Ook zet de Rechtbank de belangen van de vrijheid van ondernemen en de uitingsvrijheid af tegen het belang van de entertainmentindustrie van het beschermen van de rechten op content. In beide gevallen valt de belangenafweging uit in het voordeel van de rechthebbenden. Het blokkeren van de toegang tot TPB acht de Rechtbank voldoende proportioneel en in lijn met de mogelijkheden iets tegen TPB te doen.

Naar aanleiding van dit vonnis waren op het internet meteen opmerkingen te vinden als ‘RIP Internet’ en ‘Brein = censuurdictator’. Zoals gezegd gaat het om een juridisch tussenstation. De providers hebben aangegeven in hoger beroep te gaan tegen deze uitspraak. Zij staan pal voor de vrije en onbeperkte internettoegang van hun abonnees. Het woord is dus aan het Haagse Gerechtshof. En misschien daarna nog wel aan de Hoge Raad en aan de hoogste Europese rechter. Juridisch zal de strijd om TPB nog wel even doorgaan. Daarnaast gaat de techniek verder. Er schijnt al een ‘anti-censuur tool’ ontwikkeld te zijn waarmee de blokkering van TPB te omzeilen zou zijn. Wat ook weer voer voor nieuwe rechtszaken kan zijn. Kortom, de slag om The Pirate Bay en het up/downloaden van illegale mediabestanden is nog lang niet gestreden.

De juristen in de uitgeefbranche draaien overuren op dit moment.  Alle verloven zijn ingetrokken. Vanaf 1 december as is immers de Wet van Dam van toepassing. Voor degenen die daar nog nooit van gehoord hebben, een korte uitleg.

Er is veel te doen geweest over de zogenaamde stilzwijgende verlenging van abonnementen. Voor uitgevers was dit een aantrekkelijk model. Geef ze een abonnement op de Donald Duck tegen een aantrekkelijke korting als ze zeven jaar oud zijn en laat het vervolgens automatisch doorlopen met strakke termijnen waar tegen je op kunt zeggen, zodat ze als ze niet oppassen nog steeds de Donald Duck in de bus krijgen als ze al lang en breed in het verzorgingstehuis zijn opgenomen. Mij is herhaaldelijk overkomen dat ik een abonnement op de Wegenwachtregeling van de ANWB, plus bijgehorend abonnement op de Kampioen  probeerde op te zeggen, maar te horen kreeg dat ik daar te laat mee was, dus opnieuw vast zat aan een verlenging van een jaar.

Vanaf 1 december mag dat niet meer. De truc die de wetgever daarvoor gebruikt is een aanpassing van de zogenaamde zwarte en grijze lijst van de Algemene Voorwaarden. Heel kort uitgelegd. In Algemene Voorwaarden die je aan consumenten oplegt kun je niet zo maar alles opnemen. De consument dient immers te worden beschermd, zo is de gedachte. In boek 6 van ons BW is een artikel 236 opgenomen. Daarin staan allerlei voorbeelden van bepalingen die per se verboden zijn en altijd tot vernietiging van de overeenkomst leiden als ze aan de rechter worden voorgelegd. Er is ook een artikel 237, daarin is bepaald welke soorten bepalingen tot vernietiging kunnen leiden.

Welnu, per 1 december mag een abonnementen overeenkomst slechts stilzwijgend worden verlengd met een periode van slechts drie maanden in plaats van het tot nu toe gebruikelijke jaar. Het wordt allemaal een stuk ingewikkelder geformuleerd, maar dat is ongeveer waar het op neer komt. Als de Algemene Voorwaarden niet worden aangepast, met deze maximale drie maanden termijn, maar laat u de jaarstermijn simpelweg staan, dan zal de rechter oordelen dat de overeenkomst nietig is en is zelfs die drie maanden voor u een illusie. Voor mijn geestesoog zie ik vloekende uitgevers en tevreden consumenten.

Tablets en ereaders worden nu op de markt gebracht door retailers. De Kindle van Amazon, de iPad van Apple, de Vox van Kobo en de Nook van Barnes & Nobles om er maar eens een paar te noemen. Het lijkt belangrijk voor grote retailers om een eigen device op de markt te brengen, daarmee kun je de klant immers opsluiten. Het meest treffende voorbeeld daarvan is natuurlijk de iPad. Flash is er niet op mogelijk, geen usb-ingang (althans niet op de iPad 1) en klanten worden bij voorkeur naar de eigen winkel geleid. Tot zo ver de retailers (wie roept er nu toch steeds dat het slecht gaat in de retail?)

Maar zou het voor een uitgever geen goed idee zijn om zelf een ereader op de markt te brengen? Ik opperde het al een week geleden op Twitter en kreeg er zowel positieve als negatieve reacties op. De gedachte is de volgende. Ik laat mijn klanten kiezen uit een groot aanbod van mijn eigen ebooks. Als de klant bijvoorbeeld tien ebooks uitkiest, krijgt hij de reader er gratis bij. De reader hoeft niet een geheel nieuw apparaat te zijn, de uitgever zou immers ook kunnen kiezen voor de Kindle of een willekeurige andere ereader.

De uitgever paait zijn klant op die manier met een “gratis” ereader. Een betere manier om mensen snel aan het ebook te krijgen is er niet. Op de ereader staat alvast een applicatie die rechtstreeks leidt naar de winkel van de uitgever in kwestie, met daarop het volledige beschikbare titelaanbod van de desbetreffende uitgever. Een klik en de nieuwe titel staat op de reader. Overigens is het nadrukkelijk de bedoeling dat ook boeken van concurrerende uitgevers op het apparaat kunnen worden gelezen. Maar de uitgever die het apparaat heeft geschonken, ik doe maar een voorzet met als titel bijvoorbeeld de “Kosmos”, wint natuurlijk makkelijker het hart van zijn klant. Hij is er al bij binnen geweest en kan hem met nieuwe acties eenvoudig bereiken.

De gedachte is ingegeven doordat ik uit de ontwikkelingen in de muziekindustrie heb geleerd dat digitalisering niet betekent dat mensen alles gratis willen, het betekent dat er gezocht wordt naar gemak. Als ik mij zelf even als voorbeeld neem. Ik heb ooit een iPad aangeschaft om er ebooks op te lezen, ik heb ze echter niet aangeschaft,  omdat ik bij Apple nauwelijks relevante titels kon krijgen en in Nederland niet of nauwelijks terecht kon. Daarvoor had ik de Sony ereader aangeschaft, maar die leverde mij onvoldoende gebruiksgemak en ik raakte het snoertje kwijt om hem mee op te laden.

Ik ben dus als het ware een slapende ebooklezer. Een potentiële klant dus. Of ik voor een bepaalde dienst wel of niet moet betalen is niet doorslaggevend, of het me gemakkelijk wordt gemaakt wel. En dus roep ik de uitgevers die dit lezen op om in discussie te gaan over dit idee. Schiet maar af of vul maar aan. We wankelen immers allen enigszins blind in deze nieuwe digitale arena rond. De ereader van de uitgever, wie maakt me los?

Nijntje is al drie dagen wakker.  Ze zit lekker op de pep. “Pep is slecht” zegt mammie, “niet met me fokken” roept Nijntje, “Ik sta super strak”.  Nijntje weet wat goed spul is, mammie is een mellow-teef.

Onder andere deze tekst met afbeelding van Nijntje is inzet van een al jaren slepende procedure tussen Dick Bruna en Punt.nl. Onlangs heeft het Hof Amsterdam arrest gewezen in deze zaak en Nijntje kreeg het lid op haar neus. Wat het arrest zo bijzonder maakt is dat het in feite de “parodie-exceptie” heeft omarmd in het merkrecht. In het auteursrecht was al langer bepaald dat je gebruik mocht maken van andermans werk als je daar de draak mee wil steken. Er is zelfs een aparte bepaling, artikel 18b, voor in de Auteurswet opgenomen.

Nu kom je er niet met alleen met het pareren van auteursrechten als het om Nijntje gaat. Nijntje zit juridisch muurvast dicht getimmerd, ook met merkrechten. En dus wekte het bij ons advocaten geen verbazing dat de grappig bedoelde uitingen op een aantal websites van Punt.nl door Dick Bruna helemaal niet grappig werd gevonden en Punt..nl prompt werd gedagvaard in kort geding wegen inbreuk op auteursrecht en merkrecht.

In eerste instantie leverde het kort geding nog een gelijk spel op. Voor de uitingen die niet door het merkrecht werden beschermd, honoreerde de rechter het beroep op de auteursrechtelijke parodie-exceptie (1-0) voor Punt.nl, voor de overige plaatjes deed hij dit niet, omdat ze volgens hem niet door de merkenrechtelijke bescherming konden breken (1-1).

Dick Bruna was niet tevreden met een gelijkspel en wilde de wedstrijd nog een keer spelen. En in ons rechtssysteem werkt her dan zo, dat je ook kunt verliezen en aldus geschiedde bij het Hof. Eerst stelt het Hof  vast dat alle afbeeldingen vallen onder de auteursrechtelijke parodie-exceptie (1-0 voor Punt.nl). Vervolgens fietst ze de parodie-exceptie onder het Merkrecht  en wel onder artikel 2.20 lid 1 sub d Benelux Verdrag Intellectueel Eigendom: “overig gebruik met een geldige reden”. (2-0 voor Punt.nl)  Het Hof introduceert dus een mogelijk beroep op de parodie onder het merkrecht met een omweg.

Kan nu voortaan iedereen op die manier merkrechten omzeilen? Nee, zo is het ook weer niet. Het hof stelt wel voorwaarden. Het moet gaan om niet concurrerend gebruik met een humoristische bedoeling. Daarnaast moet er voldoende afstand worden bewaard tot een merk en mag er geen verwarringsgevaar optreden. Het was Dick Bruna die in hoger beroep ging en uiteindelijk nog slechter af was dan in eerste instantie. Hij verloor alles en werd veroordeeld tot het betalen van € 35.000,– advocaatkosten.

Hof Amsterdam, super strak, super cool, super vet!

Is verzet effectiever van binnenuit of van buitenaf? Die discussie is van alle tijden en vindt nu weer plaats rond het bezoek van onze schrijvers aan China.

Een aantal jaren geleden was China Schwerpunktland in Frankfurt en de Duitse autoriteiten zorgden er op verzoek van de Chinese overheid voor dat Tibetaanse demonstranten niet op het Buchmesse-terrein werden toegelaten. Dit om te voorkomen dat men de Chinezen voor het hoofd zou stoten. Tja…, het voor het hoofd stoten van wie dan ook is natuurlijk niet zo aardig. Maar als je in ogenschouw neemt dat de Chinese overheid haar onderdanen nogal voor het hoofd stoot door voor meer dan 70 beschreven misdaden, waaronder fraude en belastingontduiking, de doodstraf op te leggen, dan valt zo’n demonstratief “voor het hoofdstootje” eigenlijk wel mee zou je zeggen.

De eeuwige vraag is natuurlijk wat je er mee zou bereiken als je je al dan niet openlijk verzet. Zolang niet iemand daar een eenduidig antwoord op kan geven lijkt me dit een legitieme discussie. Moeten onze Nederlandse schrijvers, op bezoek in China, zich nu wel of niet openlijk verzetten tegen de onderdrukking van hun collega’s in China?

Wat mij tegen valt is het niveau waarop die discussie gevoerd wordt. Mijn hart ligt bij degenen die zich openlijk opwinden. Dat dat door de tegenstanders wordt afgedaan als “dat typisch Hollands vingertje” lijkt op het eerste gezicht wat merkwaardig. Is er iets mis aan waarschuwen en signaleren? Nemen we het ouders kwalijk als ze hun kinderen waarschuwen voor het oversteken van een drukke weg? Bedoeld zal echter zijn dat je door het heffen van een vinger een zekere morele superioriteit ten toon spreidt. En dat helpt niet in het overbrengen van je boodschap.

Ik vind dat de discussie wel op niveau moet worden gevoerd. Zo snap ik niet dat Van Dis meent dat een land als China “nu eenmaal een dictatuur nodig heeft”. En snap ik nog minder dat Ramsey Nasr en Herman Koch klagen dat er van hen als schrijvers meer verwacht wordt dan van ondernemers en toeristen…..Hallo? Heren schrijvers, dat kunt u toch niet menen? Vindt u werkelijk dat zij die van het woord hun werk maken, zich niet meer verantwoordelijkheid mogen aanmeten dan van hen die met het woord hun reet afvegen? Kom nou toch.

Daarnaast denk ik dat de Chinezen ook wel een punt hebben. Het kritiek hebben op “het mensenrechtenbeleid” van de Chinese overheid lijkt me een veel te breed begrip. Ook in andere landen worden mensenrechten met voeten getreden. De meeste landen ter wereld zijn dictatoriaal geregeerd. Het zogenaamde vrije Westen, dat onlangs nog de morele overwinning vierde op het verwerpelijke (Oostblok) Communistische systeem, waarbij ten onrechte de zwakkere medemens een beetje omhoog werd gehouden, lijkt aan haar eigen succes ten onder te gaan. Het ongebreideld kapitalisme eist haar tol. Particulieren en ondernemers zuchten onder het juk van de financiële wereld. Kapitalisme is niet het antwoord op communisme. Zowel in ons systeem als in het Chinese wordt het individu vermorzeld.

Mij lijkt de beste methode van het aan de kaak stellen van misstanden in gesprek met Chinezen deze. In elk gesprek met de Chinese overheid sommen onze vrije westerse jongens voortaan eerst een rijtje misstanden in eigen huis op en bieden daarvoor openlijk hun excuses aan. Vluchtelingenstromen gepaard aan openlijke vreemdelingenhaat, falende sociale netwerken, dictatuur van het monetariaat en vult u verder maar in. Nadat herhaalde keren met het voorhoofd de grond is geraakt van nederigheid omdat de Chinezen nu eenmaal sommige zaken beter geregeld hebben dan wij, is het tijd om de Chinezen op hun beurt te wijzen op de gruwelijke misstand van een falende trias politica en een gebreidelde uitingsvrijheid. En of dat openlijk of in alle beslotenheid dient te gebeuren lijkt me een individuele keuze.

Wat betekent POD ook al weer? Printing on demand. Normaal schat je als uitgever je oplage (conservatief) in en hoopt de volledige oplage te kunnen verkopen. Bij POD is de oplage vraaggestuurd. U bestelt, ik druk. Het Commissariaat deed in juli van dit jaar uitspraak over de vraag of door middel van POD gemaakte boeken onder de Wet op de vaste Boekenprijs vallen (Wvbp). Volgens mij een simpele vraag.

Op dit moment ben ik bezig een jurisprudentiebundel te maken waarin 6 jaar Wet op de vaste Boekenprijs wordt weergegeven. Een beetje monnikenwerk, maar goed om alles weer de revue te laten passeren. Een van de meest merkwaardige uitspraken van het Commissariaat was tot nu toe de uitspraak over actieprijzen. Uitgevers vroegen zich af of het voorschrift dat een actieprijs of combinatieprijs slechts éénmalig kon worden toegepast inderdaad moest betekenen dat deze maar een keer in de levenscyclus van een boek mocht worden toegepast. Je zou zeggen dat de uitleg van het woord “éénmalig” niet tot heel veel discussie kan leiden. Echter het Commissariaat kwam, onder verwijzing naar het Reglement Handelsverkeer, tot de conclusie dat eenmalig betekent, maximaal een keer per jaar (…).

Stelt u zich de discussie voor als ik op de kermis sta bij de schiettent waarbij een bord hangt: “drie keer schieten drie euro”. Ik schiet drie keer betaal drie euro en schiet vervolgens weer drie keer. De schietbaas zal mij weer drie euro vragen. En als ik hem uitleg dat ik drie keer heb opgevat als “drie keer per minuut”, denkt u dat ik die discussie ga winnen?

Ik dacht altijd dat het Commissariaat ten tijde van die uitspraak nog een beetje warm moest draaien (nog geen jaar sinds de inwerkingtreding van de wet op dat moment), maar nu is er weer een uitspraak die de “eenmalig is maximaal een keer per jaar-uitspraak”, doet verbleken. Het Commissariaat moest uitleggen of de Wvbp van toepassing is op POD. Bij een oplage van 1 niet, zou ik zeggen, domme vraag. Immers de definitie in de wet luidt dat een boek pas een boek is in de zin van de Wvbp als het wordt uitgegeven in een oplage van meerdere exemplaren. Dus  zolang het bij printing on demand gaat om het op individueel verzoek ter beschikking stellen van telkens één exemplaar, is de Wvbp niet van toepassing. Worden twee of meer exemplaren POD besteld dan geldt de wet en ondermeer dus ook een vaste prijs.

Terwijl u allemaal op het strand lag heeft het Commissariaat echter in haar wijsheid geoordeeld dat gezien de bedoeling van de wetgever toch moest worden geoordeeld dat door middel van POD uitgegeven boeken onder de wet vallen. Allereerst oordeelt het Commissariaat dat boeken die dmv POD op de markt worden gebracht als ongewijzigde herdruk van een boek waarvoor nog wel een vaste prijs geldt, onder de wet vallen, ook al gaat het om een enkel exemplaar dus. Dat is al een merkwaardige beslissing, immers waarom zou dan de wetgever in de definitie hebben opgenomen dat het om een oplage in meerdere exemplaren zou moeten gaan voor de wvbp van toepassing is?

Vervolgens maakt het Commissariaat het nog bonter door ook bij nieuwe boeken die POD worden gemaakt de wet van toepassing te verklaren zodra van een boek meer dan een exemplaar PER DAG wordt besteld. Dat is lijnrecht tegen de wet in. Bij een oplage van meerdere exemplaren is overduidelijk bedoeld, een oplage van meer dan een exemplaar PER KEER.

Fijn, ik ben een kleine uitgever en ik leef van POD. Er worden van allerlei nichetitels exemplaren bij mij besteld, prachtig, niets aan de hand. Maar dan komt het vreselijke moment dat er op één dag twee keer een titel wordt besteld en prompt valt die titel vanaf dat moment ten minste een jaar onder de Wvbp. Ik moet de titel aanmelden binnen een week en ik mag een jaar lang niet van de prijs afwijken die ik op die vermaledijde dag hanteerde. Wat een fantastische manier om nieuwe vraaggedreven initiatieven de grond in te boren. De kleine uitgevers gaan in bezwaar, ik mag hopen dat dat bezwaar gehoord wordt.

Onderzoeken…., wat kan ik daar toch blij van worden. Vooral omdat je met onderzoeken alles kunt bewijzen en ontkrachten. Tot nu toe leken onderzoeken uit te wijzen dat er een vervanging plaats had van papieren boeken door ebooks en dat ebooks in prijs kelderen en dat er dus minder wordt omgezet en dat we gewoon in zijn algemeenheid naar de verdommenis gaan. Zoals dat hoort als de zomer tegen zit. Het is slecht weer, dus zal het met de boekenbranche ook wel slecht gaan.

Nu is er dan een uitgebreid onderzoek gedaan naar de ontwikkelingen in de Amerikaanse boekenmarkt. En wat zijn de laatste berichten? De verkoop van ebooks neemt toe. De totale markt is in twee jaar tijd gegroeid. En dan bedoelen we echt gegroeid. Niet alleen in aantallen, maar ook in omzet. En die groei heeft plaats gevonden over de hele linie aldus een verslag van dit onderzoek in de New York Times: http://nyti.ms/qC1NBL. Er worden meer algemene boeken verkocht, meer jeugdliteratuur, meer educatief en meer wetenschappelijk. U moet het bericht vooral even lezen, daar wordt u wijzer en gelukkiger van.

Toch maar niet ons faillissement aangevraagd? Toch maar gewoon de winkel uitbreiden? Toch maar gewoon simpelweg gelukkig zijn? Laten we eens aannemen dat u op dit punt al lezend aangekomen inderdaad gelukkiger bent dan toen u begon met lezen, niet voor niets koos ik voor een titel die de lading niet dekt.

Dan ga ik u nu hopelijk aan het lachen maken. Klikt u het artikel nog eens aan en scroll naar de commentaren, die zijn hilarisch. Het begint met het commentaar van iemand die uit het artikel haalt dat volwassenen in toenemende mate jeugdliteratuur lezen en dat dan een indicatie zou zijn, dat niet alleen het boekenvak maar eigenlijk de hele beschaving naar de gallemieze aan het gaan is. En ja hoor, in alle daarop volgende commentaren gaan “lezers” van het artikel (New York Times he, dat is wel het puikje van de zalm qua lezerspubliek in de VS) zich te buiten aan commentaar op dit commentaar.

De reacties vallen in twee soorten uiteen. Er is een categorie die zich daadwerkelijk zorgen maakt over de teloorgang van het verstand en de cultuur in de wereld. Er is ook een categorie die er de nadruk op legt dat het niet uitmaakt wat je leest, als je maar leest. Reading is fun en dat soort kreten. Pas 20 reacties verderop is iemand die er fijntjes op wijst dat het allereerste commentaar geen hout snijdt.

Nergens in het onderzoek komt naar voren dat er minder serieus gelezen wordt. Dat weldenkende mensen zo op de loop kunnen gaan met een uitslag van een onderzoek dat er niet is, bevestigt mij in mijn overtuiging. Mensen zijn dom, mensen lezen niet goed, Amerikanen zijn nog dommer, het is slecht weer en onze beschaving is ten dode opgeschreven.

Rowling is rijk, rijker dan ze normaal gesproken zou moeten zijn. Ik heb me er altijd over verbaasd hoeveel invloed Rowling bleef houden op haar Harry Potter karakter. Ze ontving niet alleen royalty’s over de boekverkoop, maar deelde ook mee in merchandising , hield een stevige vinger in de pap bij de verkoop van de filmrechten en last but not least heeft haar digitale rechten altijd gehouden. Op die manier heeft ze ook financieel het meeste kunnen halen uit haar succes. Een prestatie die niet zoveel mensen haar nadoen.

Wie de wegen in medialand kent weet dat de kans maar al te groot is dat creatieven juist in het begin hun rechten wegtekenen en dan later spijt krijgen als de verdiensten op de verkeerde plek binnen komen. De reden achter het financiële succes van J.K. Rowling heet Christopher Little, haar agent sinds zij in 1996 bij hem binnen wandelde. En dat wandelen gebeurde puur toevallig. Rowling had in de plaatselijke bibliotheek in de lijst met literaire agenten gekeken en de naam Christopher Little trof haar, omdat het de naam van één van haar karakters had kunnen zijn. En zo werd Little de architect achter het succes van Rowling.

Nu van Rowling bekend is dat ze meer dan 1 miljard Euro heeft overgehouden aan Harry Potter, kunnen we Little dus gevoeglijk inschatten op 150 miljoen euro (een vergoeding van 15% is standaard). Nu echter is Little aan de dijk gezet door Rowling, nota bene ten gunste van een voormalig partner van hem, advocaat Neil Blair. (Lees hier meer over de samenwerking tussen Blair en Rowling en lees en passant welke tips ze allemaal 6 jaar later van David Rothman ter harte hebben genomen: http://bit.ly/nT0uDT.)

De reden van Rowlings overstap was dat ze zeer nauw samen heeft gewerkt met Blair bij de ontwikkeling van haar website Pottermore (via welke site ze ondermeer ebooks aanbiedt). Little moest het nieuws naar verluidt uit de krant lezen en reageerde zeer teleurgesteld. Het hele verhaal ademt een roman op zich. Liefde, succes, passie, verraad, vriendschap en keiharde zakelijkheid, en zal als ik mij niet sterk vergis uiteindelijk eindigen in de rechtszaal. Little heeft immers nog recht op een goodwillvergoeding.

Dat is nou eenmaal zo geregeld met agenten. Als een schrijver een agent vaarwel zegt (dat geldt zowel voor Engelse als Nederlandse agenten), dan is de schrijver verplicht de agent nog een jaar lang zijn gemiddelde royalty-inkomen door te betalen (dat komt waarschijnlijk neer op zo’n 20 miljoen pond voor het komende jaar). Dat is dwingend recht. Dus ook al wordt er in de agentuurovereenkomst niets over af gesproken, de agent kan dit juridisch gewoon afdwingen.

Die rechtsstrijd gaat iets hilarisch krijgen. Immers de hoogte van de te betalen vergoeding wordt in Engeland mede ingekleurd door de specifieke toekomstverwachting bij deze agentuurrelatie. En dus zullen de Rowling-advocaten het  beeld moeten schetsen van een afnemende markt, waarin het niveau van inkomsten uit het verleden zeker niet zal kunnen worden geëvenaard. En de Little-advocaten zullen duidelijk moeten maken dat de 1 miljard uit het verleden nog peanuts was en dat de gebudgetteerde inkomsten zeker veel hoger zullen zijn. En zo wordt de overstap van Rowling in ieder geval een dure overstap. Er van uitgaande dat Blair niet voor niets zal werken, zal ze het komende jaar dus in ieder geval en Little en Blair moeten betalen, nog los van de kosten van de rechtszaak. Rowlings Ebooks worden duur betaald.

Balans naar de Bezige Bij, TerraLannoo naar UnieboekHetSpectrum, Arbeiderspers naar A.W. Bruna. Selexyz op het randje? De redactionele pagina’s in Boekblad zijn niet aan te slepen om de positieve en negatieve gevolgen van schaalvergroting te duiden. De vraag is natuurlijk of er geschaalvergroot wordt omdat het gezelliger is met z’n allen ten onder te gaan dan in je eentje (de psychologie van de lemming), of dat er echt een rationele verklaring voor te geven is.

Ik denk dat schaalvergroting in de uitgeverij, niet mag betekenen dat je hetzelfde gaat doen, maar dan met meer mensen. Zo stemde mij het commentaar van Lex Jansen ongerust. Hij meldde dat hij als voordeel zag dat hij nu bij de Arbeiderspers maar 1 iemand heeft die zich met digitalisering bezig houdt en dat dat er straks meer worden en dat hij verheugd was dat er meer mensen zouden zijn om de boekhandel te bezoeken.

Met alle respect, maar als dat de reden is om samen te gaan, dan is de fusie bij voorbaat ten dode opgeschreven. Natuurlijk heb je meer mensen, maar ook meer boeken, dus hoe je dan kunt redeneren dat je per saldo meer ruimte zou hebben om winkels te bezoeken is mij een raadsel. Als je op dit moment als uitgever 1 iemand hebt die zich met digitalisering bezig houdt, dan is dat onvoorstelbaar. Digitalisering is zo belangrijk, dat moet in de genen van alle medewerkers bij een uitgeverij zitten.

Het commentaar van die andere Janssen (maar ja, die heeft ook een s meer in zijn naam) stemt mij al wat meer gerust. De imprints blijven intact, maar we gaan gewoon minder uitgeven. Kijk, dat lijkt mij een visie waar je op kunt varen. Focus, focus, focus.

Mij lijkt de toverformule dat je in een fusie zoekt naar waar je kunt delen. Dat kan op distributie, verkoopmacht, investeringen (bijvoorbeeld in digitalisering). Maar waar je vooral niet in moet gaan zitten delen is individuele klasse van uitgevers en redacteuren. Zoals Coen Peppelenbos het verwoordde in Boekblad, ik heb meer een relatie met Lex Jansen dan met de Arbeiderspers.

Het enorme risico van een grote onderneming in een markt waarin de omstandigheden dagelijks wisselen is dat je niet snel genoeg mee beweegt. Een grote onderneming, heeft targets, budgetten, dure panden, veel personeel en heel veel: “we doen het al jaren zo, dus het zal allemaal zo’n vaart niet lopen”gevoel. Als ik aan Selexyz denk, dan denk ik aan de nadelen van schaalvergroting. Een boekhandelsonderneming met boekhandels die zich altijd hebben onderscheiden door hun eigenzinnigheid, kun je niet centraal gaan zitten leiden, behalve als het om faciliterende diensten gaat zoals ik hierboven al heb aangegeven.

Directeuren in boekenland. Fuseer vooral zo veel mogelijk. Breng kosten terug, snijdt in personeel, en daal vervolgens af naar de onderste regionen in uw onderneming en ondersteun hen die het verschil moeten maken van harte. Leg de verantwoordelijkheid zo laag mogelijk in de organisatie. Paar de individuele betrokkenheid die in het uitgeefvak o zo belangrijk is aan de grootte die nodig is om grote uitdagingen het hoofd te bieden en leef nog lang en gelukkig.

Vlak voor het moment dat het eerste vaatje Hollandse Nieuwe haring geveild gaat worden, heeft staatsecretaris Fred Teeven tot een van de speerpunten van zijn beleid gemaakt dat downloaden uit illegale bron voortaan als illegaal gezien moet (gaan) worden, zelfs als het gaat om downloaden voor privé gebruik. Teeven wil 1) het downloaden zonder toestemming van de rechthebbenden illegaal verklaren, 2) dit illegaal downloaden aanpakken en 3) de privé- of thuiskopieregeling aanpassen. In de eerste Beats Me! van dit jaar schreven wij nog dat de discussie rondom het al dan niet (il)legaal downloaden uit illegale bron trekken van een Belgenmop begon te krijgen. Stand van zaken op dat moment was dat het voor privé doeleinden downloaden van content uit illegale bron naar Nederlands recht, toegestaan is. Anders gezegd: legaal illegaal downloaden voor eigen gebruik.

De onlangs door Teeven in zijn brief aan de Tweede Kamer aangestipte speerpunten van toekomstig auteursrechtbeleid, zetten hier een dikke streep doorheen. Teeven vindt dat veranderingen in auteursrechtbeleid- en wetgeving broodnodig zijn omdat de omgeving van het auteursrecht en de naburige rechten snel verandert en blijft veranderen. Denk aan de opkomst van nieuwe digitale technieken en exploitatiemethoden, waarvan downloaden en streamen de meest bekende vormen zijn. Maar denk ook aan groei van de bandbreedte van digitale netwerken. De distributie van grote bestanden – vroeger alleen weggelegd voor professionele partijen – is vandaag de dag met één druk op de knop ook binnen handbereik van gewone consumenten. Met als gevolg een schaalvergroting van de inbreuken op de auteursrechten en naburige rechten van de rechthebbenden. Door het downloaden uit illegale bron onrechtmatig te verklaren denkt de staatsecretaris nieuwe digitale business modellen beter te kunnen beschermen en een kans te kunnen geven.

Toepassing van het “nieuwe” auteursrecht op het punt van illegaal downloaden zal niet zonder haken en ogen zijn. Het zal moeilijk zijn een balans te vinden tussen de bescherming van de rechthebbenden, het belang van een open en “vrij” internet en de belangen van de individuele consumenten. De roep om meer bescherming vindt het gevaar van handhaving van auteursrechten en naburige rechten binnen het privé domein van de consumenten tegenover zich. Staatsecretaris Teeven kiest voor een oplossing waarbij aan de ene kant het downloaden (zonder toestemming van de rechthebbenden) illegaal zal zijn en waarbij aan de andere kant handhaving van deze ‘criminele’ handelingen beperkt moet blijven tot het aanpakken van de grootverbruikende bronnen en tussenpersonen. Volgens Teeven zou daarmee de privé- of thuiskopieregeling kunnen worden afgeschaft.

Oftewel: stout zijn mag ook niet meer privé (maar wordt in principe niet bestraft).

Wel eens op Texel geweest? Ik nog nooit tot aan afgelopen weekend. U weet het allemaal, het weer was drie keer niks en dus moet je je onledig houden met iets anders. Nu kun je op Texel heel goed eten (en drinken), dus dat kwam wel goed, maar de hele dag consumeren breng zelfs ik niet op, dus op enig moment liepen wij toch door een dorpje op Texel en ja hoor, daar doemde in het straatbeeld de obligate boekhandel op. Obligaat omdat mijn geliefde van mij weet dat ik dan altijd even naar binnen moet.

Bij het rondkijken viel me al snel een vitrinekast op, helemaal achter in de winkel. Een vitrine gevuld met de complete verzameling boekenweekgeschenken (inclusief de zeldzame originele 1934-variant). Welke halve gare doet zoiets? Het kost verkoopruimte en het levert zeker geen directe verkoop op. Toch stond die kast daar pontificaal een hele wand te beslaan.

Het duurde natuurlijk maar even of ik was met de eigenaar in gesprek, wiens naam ik niet verstond, maar die zoals uit gedegen journalistiek onderzoek blijkt, naar de goed gekozen naam Daan Welboren moet luisteren. Welboren omdat, en hier moeten boekverkopers de oren spitsen, hij het afgelopen jaar met zijn winkel 20% geplust heeft! 20%. Tevreden stelde ik vast dat het dus nog kan en vervolgens wilde ik van Daan weten waarom hij denkt dat hij heeft geplust. Twee factoren noemde hij. Een samenwerking met een aanpalende galerie, annex horecagelegenheid en een verbouwing.

Dat van die verbouwing heb ik de laatste tijd vaker gehoord. Het verbouwen lijkt te leiden tot extra verkoop. Ik doe een poging om te bedenken waarom dat zo zou zijn. Volgens mij zijn niet alleen boekverkopers, maar ook hun klanten in verwarring. Hoe gaat het met het boek? Kopen mensen straks nog boeken of lezen we alles op de iPad? Is er echt sprake van een verregaande ontlezing? Is het een niet te stoppen tsunami of kun je zelf iets bijdragen? Ik vermoed dat het verbouwen alleen al bijdraagt aan het elan van een winkel. Uit het feit dat je durft om te gooien, spreekt lef, liefde en ondernemerschap. En die drie factoren worden door klanten gewaardeerd.

Bij boekhandel Nauta vind je alle drie. Lef door radicaal het roer om te gooien, passie voor het vak door tegen de verdrukking in te kiezen voor een kast die er alleen maar staat vanwege de uitstraling. Deze ondernemer heeft het begrepen, nu de rest nog.

Rekent u even mee? Wie niets doet kan er op rekenen dat zijn omzet de komende vijf jaar telkens met minimaal 5% (in een zwart scenario 10%) per jaar terughobbelt (cijfers rechtstreeks gekopieerd uit de teloorgang van de platenzaak). Dat betekent over 5 jaar dus bijna een kwart omzetverlies. Als u verbouwt dan plust u 20% op uw beginresultaat. Dat betekent dat u gemiddeld als boekverkoper eens in de vijf jaar uw winkel radicaal moet omgooien. Dat hoeft niet veel geld te kosten, maar het moet wel goed doordringen dat er iets is veranderd.

De nieuwe lezer is op zoek naar dynamiek en vastigheid. Het is net als met de liefde. Ik wil mijn leven lang bij mijn vrouw blijven, maar kan het zeer waarderen als ze zich zo nu en dan helemaal in de nieuwe kleren steekt.

Stelt u zich eens voor dat Internet niet langer een vrijplaats zou zijn, maar gewoon een transportmiddel, zoals een vliegtuig dat is, of een transportbaan zoals een snelweg. Dat Internet gewoon distributie op een andere manier wordt, niet meer en niet minder. Hoe zou de wereld er dan uit zien?

Ik heb me er altijd over verbaasd dat onze hedendaagse overgecontroleerde samenleving een anarchistisch medium als Internet accepteert. Wie in de auto stapt, schroeft er zonder morren een nummerbord op. Voor een reisje met een vliegtuig is een paspoort nodig. Anoniem reizen is er eigenlijk niet meer bij. Wie te voet reist, heeft altijd nog zijn paspoort nodig aan een buitengrens en betaalt zijn uitgaven met pinpas of creditcard en wordt onderweg van paal tot paal gevolgd via zijn mobiel. Daar zijn we aan gewend geraakt en niemand die er een probleem van lijkt te maken. Het is simpelweg de samenleving van vandaag.

Hoe zit dat nu op de digitale snelweg? Tja, daar is de situatie radicaal anders. Het lijkt het hoogste goed te zijn om in de digitale samenleving anoniem te kunnen rondsnorren. Je kunt op die manier naar hartenlust kinderporno up- of downloaden, terroristische aanslagen voorbereiden of je digitale bestanden zonder betaling toe-eigenen. En ook dat lijken we de normaalste zaak van de wereld te vinden. Natuurlijk vinden we dat we op Internet anoniem mogen zijn. Dat is vrijheid gewaarborgd door privacy.

Maar laten we de zaken eens omdraaien. Voortaan mag iedereen zonder nummerbord de snelweg op; zou een dergelijk voorstel haalbaar zijn? Dat betekent dat we voortaan afzien van wegenbelasting en nooit meer snelheidsovertredingen beboeten; ziet u het gebeuren? Zou u nog in een vliegtuig durven reizen als u weet dat van geen enkele passagier de identiteit wordt gecontroleerd? In onze moderne samenleving is een dergelijk verlies van controle niet meer mogelijk.

Nu draaien we het trucje eens om. Voortaan heeft iedereen op Internet een nummerbord, een Interpas. Wie surft, is herkenbaar voor de overheid. En ja, dat betekent dat uw surfgedrag op het net wordt gemonitord, net zoals nu uw uitgaan in het centrum van Amsterdam wordt gemonitord en u uw paspoort moet laten zien bij grenscontroles.

We zouden er in ieder geval mee opschieten dat het verhandelen van kinderporno moeilijker wordt en het beramen van aanslagen idem dito. Daarnaast zal niemand meer zonder toestemming bestanden kunnen uitwisselen. Met een enorme boost van de muziek-, film- en boekenbranche tot gevolg.En nu niet gaan roepen dat het toch wel lukt om op internet een valse identiteit aan te nemen, dat is hetzelfde als met een vervalst nummerbord rondrijden.  Dat is geen wezenlijk bezwaar, maar een bezwaar op uitvoeringsniveau. Maar terug naar de basale vraag. Als je de controle in de fysieke wereld afzet tegen de vrijheid in de digitale, ziet u daar een discrepantie? Is er een morele (of andere) rechtvaardiging voor die discrepantie? En als die er niet is, is er eigenlijk iets tegen een Interpas?

Wat een discussie is er los gebarsten over de toekomst van het boekenvak. Wiebe de Jager, Bas Vermond, Klaas de Boer, JC Boele van Hensbroek, Jos van Rijn uit IJsselstein etc. etc. Zelf deed ik ook een duit in het zakje.

De kritiek van degenen die aangesproken worden op een gebrek aan reactie vermogen is eensluidend, zeg ons dan hoe het wel moet. En die kritiek is terecht. Je kunt niet volstaan met de mededeling dat men het ebook moet omarmen, hoe dan? Je kunt evenmin volstaan met de mededeling dat content (bijvoorbeeld die van Boekblad) gratis moet worden aangeboden, hoe verdien je dan wel geld?

Daarom vandaag een nieuw geluid. Concrete adviezen gevraagd en geboden. Wie er meer heeft doe er maar bij.

1. Laten alle algemene uitgevers er voor zorgen dat het gros van  hun titels als ebook verschijnen. Met uitzondering van die titels waarbij het de moeite  niet loont, omdat het klaar maken als ebook de te verwachten verkoop in kosten overtreft.
2. Biedt al die boeken op zoveel mogelijk platforms aan voor een zo laag mogelijke prijs. Ik denk aan maximaal vijf euro voor een boek. € 4,95 lijkt me een mooie prijs en ik kan het adviseren want ik ben geen branchevereniging.
3. Richt je inspanningen als individuele boekhandel eveneens op het verkopen van ebooks, al dan niet via Google. Zorg dat een klant die in de winkel komt kan kiezen uit print en digitaal en zet de digitale versie ter plekke op het apparaat waarop de klant het wil hebben.
4. Maak Ari Doeser directeur van het NUV en Geert Noorman directeur van de KBb, dat zal ze leren met achterbannen rekening te houden en realistische scenario’s uit te rollen.
5. Zorg dat ebooks meer zijn dan digitale versies van gewone boeken. Ik geef een voorbeeld, bij lezing van HhhH als printboek, bekroop mij herhaaldelijk het verlangen informatie over Heydrich op internet op te zoeken, heb ik ook gedaan. In de digitale versie wil ik die doorklikmogelijkheden gewoon hebben.
6. Sluit je zodra je ten minste 60% van het totale boekenaanbod digitaal beschikbaar hebt aan bij Brein en bestrijdt dan pas het ongeautoriseerd downloaden.
7. Integreer de filosofie van bibliotheken in de bedrijfsvoering van het boekenvak. Het gaat allemaal om beschikbaarheid en delen en veel minder om bezit in deze tijd. Bibliotheken houden zich van oudsher bezig met sharing en niet met bezit. Het zit in hun DNA, gebruik dat.
8. Gratis is geen model op zichzelf, maar kan een instrument zijn om op een andere plaats verkopen te realiseren. Het bijt elkaar niet per se.

Ga vervolgens een paar jaar keihard verkopen en onderzoek welke bedrijfsmodellen nog meer mogelijk zijn, zonder elkaar te verketteren. Gratis is niks, bescherming is niks, bestrijding is niks. En daarmee bedoel ik te zeggen dat elk van deze kreten op zichzelf het heil niet gaan bieden. Mix het allemaal zorgvuldig door elkaar, zorg voor de combinatie van oude kennis en nieuwe mogelijkheden en merk dat er zoveel meer mogelijk is in de wereld van morgen dan in die van gisteren.