Er is grote onrust in het boekenvak. Boekhandels vallen om, er wordt digitaal gekopieerd, boekhandels zijn leeg, omzetten lopen terug. En dus worden er oplossingen aangedragen. Die oplossingen zijn er in allerlei soorten, variërend van het lobbyen voor een vaste prijs voor het ebook, het discussiëren over soorten van beveiliging op ebooks en het aanpakken van downloaders. Iedereen die zich in deze discussie beweegt heeft grote kans de wedstrijd te verliezen, ik leg graag uit wat ik bedoel.

Afgelopen vrijdag organiseerde mijn kantoor een diner voor vertegenwoordigers van de boeken-, muziek-, film- en modebranche  (op Twitter zijn de reacties terug te vinden onder #bd11, Bousie’s Dinner 2011). Daarbij was het de bedoeling dat partijen juist met verschillende achtergronden zoveel mogelijk van elkaar zouden leren. Steal from the best en afkijken is toegestaan.

Het boekenvak kreeg er de volle laag van de andere genodigden. Een van de opmerkingen uit de zaal, kwam van Kees Hermans. Hij gaf Joost Nijsen van Podium mee dat het boekenvak over is en dat men zich dat moet realiseren. Kees had vroeger een succesvolle muziekonderneming, Disky. Disky zette in Europa per jaar meer dan 100 miljoen Euro om en is in een paar jaar tijd naar 0 gezakt. Natuurlijk wil iemand als Hermans wel van de daken schreeuwen dat het vijf voor twaalf is in de boekenbranche, natuurlijk wil hij zo’n ervaring met het boekenvak delen.

Ik ben het er volslagen mee eens dat het boekenvak over is, maar dan bedoel ik het boekenvak “as we know it”. Onder andere door digitalisering, maar ook door een veranderend gedrag van consumenten is de markt totaal veranderd. De consumenteneuro’s zijn fluïde geworden, er is geen vast budget meer voor het een of het ander.

Het enige dat we zeker weten is dat consumenten hangen aan hun mobiele telefoon of hun leven er van af hangt. Zelfs zwervers kopen eerder beltegoed dan bier. Die mobiele telefoon is hulp, troost, communicatie en vermaak ineen geworden. En dat is een volslagen wijziging vergeleken met nog maar tien jaar geleden.

Het denken in termen van bescherming is denken in wat je had en wat je daar van kunt behouden. Met name grotere bedrijven hebben daar last van. Die zijn gewend aan een zeker omzet en winstniveau en worden in de corporate wereld afgerekend op het al dan niet halen van targets en het snijden in de kosten. Daarbij wordt als het tegenzit bijna per definitie de kaasschaaf gehanteerd in plaats van de hakbijl. Stel je maar voor dat de baas van Selexyz zou zeggen, we gooien alle winkels in Amsterdam, Den Haag, Utrecht en Rotterdam dicht en concentreren ons op onze regiofunctie. Of: we verkopen voortaan slechts gebonden boeken in de winkels en de functie van breed aanbieden reserveren we voor het Internet.

Nederland zou te klein zijn voor een dergelijke ingreep. En toch moeten alle boekenvakkers zich nu realiseren waar ze staan en wat ze willen. En daarbij is het verboden te kijken naar hoe het vroeger gegaan is. Iedereen die spreekt over teruglopende omzetten is dood. Iedereen die zich verheugt over een markt waarin ondanks alle bedreigingen nog substantieel wordt omgezet leeft. Richt je op wat je kunt en vergeet wat je kon. En dan ligt de wereld weer voor je open.

Kijk met frisse blik. Ik geef u een voorbeeld: de verkoopaantallen in de muziek-, boeken- en filmwereld lopen terug. Laten we eens zeggen dat ze allemaal zullen halveren, dan is de gezamenlijke markt altijd nog altijd groter dan de huidige markt van het boek. En dus stap je als boekverkoper monter in de verkoop van cd’s en dvd’s. Move on!

Een inspirerend artikel van JC afgelopen week op Boekblad over de toekomst van het  “echte” boek. Bedoel ik met JC Jezus Christus of wellicht Johan Cruijff? De kenner weet dat ik het over die andere goeroe heb, een van de goeroes van het boekenvak, Jean Christophe Boele van Hensbroek, baas van Lemniscaat.

Kenmerkend voor goeroes (daarin lijken ze net op dichters) is dat ze meestal bestaan bij het afdrogen van andere goeroes en JC biedt daarop geen uitzondering. Hij geeft in zijn column een  sneer naar “enkele verdwaalde self proclaimed toekomstvoorspellers”, om vervolgens naadloos de toekomst te voorspellen: “het e-book omvat nog geen 1% van de markt, dus waar hebben we het over”.

Tot zover de toon van het stuk. Nu de inhoud. Zoals ik al opende, de inhoud is inspirerend en kan ik van harte onderschrijven. De enige manier waarop kleine boekverkopers zich kunnen onderscheiden is door het bieden van intimiteit en kwaliteit van dienstverlening, helemaal eens, een pleidooi dat ik vanaf deze plek vaker heb gehouden. JC maakt een vergelijking met het succes van de warme bakker ten opzicht van de broodfabrieken in het midden van de zestiger jaren. De enige manier van overleven en dat doe je en passant dan ook nog op een mooie manier, is door na te denken over je toegevoegde waarde en die waarde zit hem a la de warme bakker in het bieden van kwaliteit.

Toch is er een punt waarop ik het niet met onze Verlosser eens ben en dat is zijn inschatting van het succes van het e-book.  JC legt  de nadruk op het feit dat het e-book slechts 1% van de  markt uitmaakt. Hij zal daarbij vast doelen op het marktaandeel in Nederland, in de VS is het marktaandeel gegroeid tot bijna 10%, waar het in 2008 ook in de VS slechts om 0,5% ging.

Ik kan niet voorspellen hoe snel de opmart van het e-book in Nederland zal plaats vinden, ik kan zelfs niet voorspellen of er überhaupt een opmars zal zijn. Wat ik wel kan, is denken in waarschijnlijkheden. In een zo kleine wereld als de onze, zie ik tendensen, teruglopende aantallen verkopen “gewone” boeken en toenemende aantallen afname (al dan niet betaald) digitale boeken.

Het is zaak die toename nauwlettend in de gaten te houden. Wat er verkocht wordt aan e-books is immers slechts het topje van de ijsberg, waar het om gaat is hoe wijdverbreid het aanbod en de afname van e-books is en dat is (kijk maar eens op torrentsites) ontstellend groot.

Si vis pacem, para bellum. Wie vrede wil, bereide zich voor op oorlog. Stort je vooral vol overgave op het aanbieden van kwalitatief goede diensten, maar houd ondertussen ogen en oren geopend. De vergelijking tussen warme bakkers en broodfabrieken in verhouding tot het boekenvak, gaat immers wel een tikje mank. Het aandeel digitale broden in Nederland is al jaren stabiel op 0%.

In artiestencontracten is vaak een onderzoeksrecht voor de artiest opgenomen, ook wel auditrecht genoemd. Wat kan je als artiest nu met zo’n onderzoeksrecht? Een vrij standaard auditclausule ziet er zo ongeveer als volgt uit:

“De ARTIEST heeft het recht om de aan hem gedane afrekeningen te laten controleren door een onafhankelijke registeraccountant. Indien meer dan 3 jaar is verstreken nadat een afrekening over een betreffend contractjaar door ARTIEST is ontvangen, vervalt het recht van ARTIEST om de juistheid daarvan te betwisten. Indien uit het onderzoek van de accountant de over een bepaald contractjaar verschuldigde royalties 5% (vijf procent) hoger blijken te zijn dan aan hem is opgegeven en uitgekeerd, komen de kosten van het accountantsonderzoek voor rekening van de MAATSCHAPPIJ.”

Dit recht op een audit geeft de mogelijkheid om de boekhouding van de platenmaatschappij – gerelateerd aan de periodieke exploitatieopbrengsten van de artiest – te laten controleren door een accountant. Als blijkt dat het label fouten heeft gemaakt in de afrekeningen en deze fouten de (voorbeeld)marge van 5% overstijgen, dient het label niet alleen het tekort alsnog aan te vullen maar dienen ook nog eens de accountantskosten van de artiest betaald te worden. Het kunnen teruggaan in de tijd is daarbij vaak contractueel ingeperkt. In ons voorbeeld zou een artiest in principe maar drie jaar terug in de boekhouding kunnen. Nu het afgeven van statements  en het correct betalen van royalties wezenlijke verplichtingen voor platenlabels zijn, zouden dergelijke administratieve fouten juridisch ook gevolgen kunnen hebben voor de contractsrelatie.

Het klinkt allemaal mooi, in de praktijk blijkt dat artiesten terughoudend zijn met het inzetten van hun auditrecht. Redenen daarvoor zouden kunnen zijn de vaak hoge kosten van zo’n accountantsonderzoek en de gedachte dat het uitvoeren van een audit de relatie met het label zou kunnen verstoren. Niettemin moeten ook artiest op hun strepen staan als het gaat om fouten in statements en afrekeningen. Wees altijd kritisch en trek aan de bel als blijkt dat foutieve administratieve informatie wordt verstrekt. Indien het label na enkele kattebelletjes nog steeds niet in staat blijkt correcte statements af te geven, kan het auditrecht een prima middel zijn om de vinger op de zere plek in de administratie van het label te leggen. Wanneer je een audit vooraf goed bespreekt, hoeft deze actie ook niet als een motie van wantrouwen te worden opgevat. Om de kosten enigszins in de hand te houden valt het aan te raden een accountant vooraf te vragen om een inschatting te maken van de kosten van een audit.

Zoek de fout en gij zult vinden!

Wat een weelde aan berichtgeving de laatste tijd, hoe hypocriet kan nieuws zijn?

Het begon met Fukushima. Doordat er in Japan een aardbeving plaats vond, besloot Duitsland (zeer kwetsbaar voor tsunami’s, met name in Beieren) haar kerncentrales te sluiten. In Duitsland is kernenergie nog steeds een zeer heikel thema en er staan weer verkiezingen voor de deur vandaar.

Vervolgens werden wij naar de Ridderhof in  Alphen aan de Rijn getrokken. Uit het feit dat een enkele gek besluit er met een geweer op uit te trekken en zich uiteindelijk bij de kassa’s van Albert Heijn van kant te maken, O heroïsch levenseinde, trekken wij Nederlanders (ik ben toch zo trots op dit volk) de conclusie dat het “de laatste tijd steeds erger wordt”.

We zijn nog niet van de schrik bekomen of we belanden in Baflo. Op Telegraaf.nl, ik lieg het niet, uren lang abusievelijk aangeduid als Beflo. Burgemeester Peter Rehwinkel weet met een grafstem te melden dat er een dode is gevonden in een huis, maar dat onze aandacht met name moet uitgaan naar een politieagent die ook om het leven is gekomen, aldus een rangorde aanbrengend in leed. Erg fijn geformuleerd voor de nabestaanden van de vrouw.

Maar een hoogtepunt vond ik de afgelopen week de discussie over ritueel slachten. U heeft het vast gevolgd. Marianne Thieme, van de Partij voor de Dieren (voor iedereen die de afgelopen jaren een beetje is weggedoezeld, ja we hebben tegenwoordig een heuse partij voor de Dieren in de Kamer), heeft een wetsvoorstel ingediend waarmee ritueel slachten moest worden verboden. En verdomd, Marianne kreeg de Kamer mee.

Officieel gaat het er natuurlijk om dat ritueel slachten zielig zou zijn voor dieren. Het frappante is natuurlijk dat degenen die hier over stemmen helemaal geen verstand van het onderwerp hebben, dat komt wel vaker voor. De verdoving die wordt voorgestaan is niet het spuitje dat u en ik bij de dokter krijgen als we gehecht worden. Nee, het gaat hier om de pin recht in de hersenen (zal inderdaad wel verdoven, maar zo humaan vind ik het nog niet klinken).

In NRC van dit weekend wordt een Joodse rituele slachter aan het woord gelaten, die aangeeft dat hij tien jaar voor dit vak heeft geleerd. Volgens hem sterven dieren bij ritueel slachten binnen enkele seconden na het doorsnijden van de halsslagader, dat klinkt eigenlijk best wel humaan.

Kijk, dat mevrouw Thieme serieus begaan is met het lot van dieren wil ik wel geloven, maar ik heb zo mijn twijfels bij de mensen die met haar meestemmen. Bij ritueel slachten denken we natuurlijk allemaal aan enge moslims. Die doen maar met hun hoofddoekjes en het zijn ook nog dierenbeulen. Dat koppelt natuurlijk lekker: dierenleed aan gemene moslims. Alleen was men vergeten dat ook joden ritueel slachten en kom in Nederland niet aan Joden. Joden zijn en bloc net zo geweldig goed als moslims geweldig fout zijn.

En dus kregen we per ongeluk opeens een discussie over vrijheid van Godsdienst. Wat zal de PVV het moeilijk hebben gehad. Immers moslims kun je ritueel slachten verbieden, die hebben immers geen godsdienst maar een ideologie. Maar Joden hebben wel een godsdienst. Dat werd even wikken en wegen . Maar uiteindelijk heeft de partij-discipline gezegevierd, voortaan zijn Joden nog steeds geweldig, maar staan ze in rang net onder dieren. Ik denk dat ik een partij voor de Joden en de moslims begin. Stemt u op me?

Teeven schrijft in een speerpuntenbrief auteursrecht dat hij downloaden gaat verbieden en het NUV, maar ook de Consumentenbond vinden dat hij daar niet ver genoeg in gaat. Laten we eens beginnen met de speerpuntenbrief. Ik vind dat die naam wel past bij Teeven. Want wees eens eerlijk, ziet u Teeven als de intellectuele visionair, die met een frisse kijk op de zaak strategische keuzes gaat maken? Of toch meer als iemand die gewapend met een speer het onrecht in ‘ons’ Nederland te lijf gaat.

Dat hij zich daarmee geregeld voor het karretje van deze en gene laat spannen heeft de schat waarschijnlijk niet eens door. Maar dat Teeven zich voor twee karretjes tegelijk laat spannen, is zelfs voor zijn doen lichtelijk hilarisch.

Karretje 1 is het karretje van hen die roepen dat het een schande is dat er inbreuken worden gemaakt op het auteursrecht door consumenten die behoefte hebben een kopie te maken van een werk, maar die kopie niet of nauwelijks kunnen maken zonder uit illegale bron te putten. Dat is het karretje van de rechthebbenden. Dat karretje was tot voor kort een geweldig goed georganiseerd karretje. Met het auteursrecht in de ene hand en een zak met geld in de andere, werden te vuur en te zwaard al diegenen bestreden die een dreigende inbreuk maken. Doorn in het oog van de bestuurders van dit karretje is dat downloaden uit illegale bron in Nederland is toegestaan en dat daar tegenover dan een thuiskopie vergoeding betaald wordt. Overigens is nog lang niet zeker dat het downloaden van boeken uit illegale bron is toegestaan (ik schreef daar al eerder over op boek9.nl), maar dat terzijde. Met name dit karretje heeft last van zo’n dwars draaiend voorwieltje, u kent die ergernis wel uit de supermarkt.

Karretje 2 is het karretje van hen die roepen dat de rechthebbenden en dan met name de muziekindustrie het allemaal over zichzelf hebben afgeroepen. Door niet op tijd met alternatieve businessmodellen te komen hebben ze het er zelf naar gemaakt dat consumenten hun muziek en films voortaan proletarisch bij elkaar winkelen. Dat proletarisch winkelen wordt inmiddels als een recht beschouwd, zie de storm van protest als Spotify besluit iets minder gratis aan te bieden dan tot nu toe. Boze consumenten grijpen dan onmiddellijk naar het dreigement dat ze dan weer gaan downloaden uit illegale bron. Gratis lijkt net zo’n grondrecht geworden als kraken. Ooit ontstaan als goed idee in verzet tegen een gemis, verworden tot het uitvergrote eigenbelang dat de mens zo eigen is. Dit karretje draait de laatste tijd op volle toeren met vers gesmeerde wieltjes.

Teeven  laat zich eerst trekken door karretje 1 en komt met een downloadverbod, leve de rechthebbenden. En vervolgens wordt hij terug getrokken door karretje 2 en besluit dat het downloadverbod eigenlijk niet geldt voor consumenten, leven de gebruikers. Dat riekt naar brille! Houdt Teeven hier beide partijen te vriend en gaat hij als een ware Salomon in het midden zitten?

Ik zeg Hadopi, 3 x nee. Een downloadverbod is een prachtig voorbeeld van symboolpolitiek. Zoiets als het verbieden van de inhumane dood van dieren, maar niets doen aan hun inhumane leven. Het verbod komt tien jaar te laat, immers downloaden is op zijn retour ten faveure van streaming en abonnementsmodellen. Het verbod is nutteloos, immers de strijd van de muziekindustrie heeft slechts een halvering van de omzet opgeleverd. En het verbod is niet afdwingbaar, immers consumenten blijven buiten schot.

Teeven, three strikes out, er zijn landen waar dat levenslang brommen betekent.

Is het niet handiger om even te wachten met het trekken van conclusies over nut en noodzaak van de Boekenweek? Er was al her en der wat gemopper te horen, de sleet zou op de Boekenweek zitten, het Boekenweekgeschenk was niet goed genoeg (helemaal eens, Kader Abdollah heeft wat mij betreft geen goed boek geschreven, meer een “kijk mij nou, ik ben een schrijver”-boek), etc.

Vooralsnog tasten we in het duister, immers voor de cijfers zijn we afhankelijk van GFK en die heeft de cijfers nog niet compleet, dus daar zullen we even op moeten wachten.

Soms is het veelzeggend als iets niet gebeurt. Wat weten we inmiddels over de Boekenweek? We weten dat er boekhandelsketens zijn die mopperen over het resultaat. We weten dat er boekhandelsketens zouden zijn die hun data kwijt zijn en daarom niet hebben kunnen rapporteren aan GFK. Ik geloof daar persoonlijk niet zo veel van. Wat willen we weten van die ketens die hun data kwijt zijn? We willen weten wat hun normale omzet is en wat hun omzet wat tijdens de Boekenweek, dat is alles. Wil er iemand beweren dat er ketens zijn die hun hele omzet over die periode kwijt zijn?

Dan gaat het pas echt slecht met de boekhandel. Daar zit dus iets anders achter lijkt mij, klinkt meer als onwil dan als onmacht. Ik geef je op een briefje dat de keten(s) die hun data kwijt zijn, niet geplust hebben.

Wat echter fantastisch nieuws is, is dat sommige winkels hebben geplust en dat anderen hebben verloren. Waarom is dat goed nieuws? Omdat het betekent dat er niet zoiets is ingezet als de teloorgang van het boekenvak over de hele linie. Er is iets anders aan de hand. Het feit dat er boekwinkels zijn die het beter doen betekent dat er manieren zijn om met de nieuwe ontwikkelingen om te gaan. En dat de boekwinkels die het minder goed doen, blijkbaar de juiste toon nog niet te pakken hebben.

Ik ben eigenlijk niet zo geïnteresseerd in de vraag of deze Boekenweek nu beter was dan de vorige. Het gaat er alleen maar om of de Boekenweek op zichzelf een hogere omzet betekent dan een normale week. Is dat het geval, dan heeft de Boekenweek haar nut weer bewezen.

Waar ik echter enorm in geïnteresseerd ben is de analyse van die goed en slecht draaiende boekwinkels. KBb richt daar je aandacht op. Analyseer de succes- en faalfactoren, doe het snel en kom met een rapport waarin keurig staat opgesomd waardoor de winkels die het slecht of goed doen gekenmerkt worden. Dat zal vast op gemopper stuiten, de slecht draaiende boekwinkels willen wellicht niet te kijk gezet worden, en de goed draaiende winkels willen het geheim van de smid voor zich houden.

Maar deze informatie is essentieel voor het overleven van de branche als geheel. Het is dus blijkbaar mogelijk om op een goede manier met de tegenwoordige tijd om te gaan. Ik denk dat een paar bestanddelen van succes zijn: uniciteit en ondernemerschap. Zit niet bij de pakken neer, maar analyseer en pas je aan! Het adagium is net als in de muziekindustrie: “adapt or die”.

Een tevreden zucht ging door het boekenvak. We mogen binnenkort weer boeken met korting kopen, er is speciaal voor ons boekenvakkers een uitzondering geschapen in de Wet op de vaste Boekenprijs.

Die wetswijziging, die onder de foute naam `collegiale korting´door het leven gaat (immers het gaat niet om korting voor collega’s, maar om werknemerskorting), was door Harry Kramer, baas van de Koninklijke Vereniging van het Boekenvak, KVB, een jaar geleden al aangekondigd. Dat is grappig, dat hij al weet dat die korting er gaat komen. Ik heb op school altijd geleerd dat Nederland een parlementaire democratie kent. Zoals mij voorheen, als zoontje van gelovige ouders, was wijs gemaakt dat er maar één geloof was, namelijk het Christelijke, zo leerde ik dat de parlementaire democratie, de enige juiste maatschappelijke ordeningsmethode was. In een parlementaire democratie, zo legde mij de geschiedenisleraar uit komen beslissingen tot stand, doordat parlementariërs, zonder last en ruggespraak, het debat voeren in de tweede kamer en uiteindelijk op die manier beslissen of wetten al dan niet worden aangenomen. Mooi systeem, als het werkt.

Dan nu de Wet op de vaste Boekenprijs. In nauw overleg tussen de toenmalige staatssecretaris van OC&W Aad Nuis en de bedenker van de wet Boris Dittrich (allebei D’66) en na zorgvuldige consultatie van de betrokken ambtenaren van OC&W (die voor waren) en na het passeren van de betrokken ambtenaren van EZ (die tegen waren), is de wet door de Staten Generaal geduwd. Daar ging een mooi staaltje lobbywerk aan vooraf. Zo’n mooi staaltje dat in een wereld die wordt geregeerd door het mededingingsrecht, de boekenbranche het voor elkaar kreeg een wet aangenomen te krijgen, waarbij slechts boeken een vaste prijs kennen en alle andere cultuurdragers (DVD’s, CD’s, toegangskaartjes voor schouwburgen etc.) niet.

Een tranen trekkende uitleg ging daarbij. Dankzij een vaste prijs die voor iedereen geldt, houden we in Nederland een netwerk aan breed gesorteerde boekhandels in stand. Als je er in gelooft een prachtig streven. Mooi, idealistisch en eindelijk niet gedreven door de God van het geld. Nobel ook, de vaste prijs geldt voor iedereen, dus ook voor boekverkopers (je moet iets over hebben voor het goede doel) en voor auteurs (ja, zelfs auteurs dragen hun steentje bij, zij mogen hun eigen boek niet met korting kopen).

Maar zo mooi als het hierboven lijkt, is het allemaal niet. Immers door het boekenvak is krachtig gehamerd op het invoeren van een korting voor werknemers in het boekenvak. Huh? Waarom zouden die korting moeten krijgen? Kunnen we die korting niet beter voorbehouden aan mensen met een uitkering of terminaal zieken of tbs-ers? Moeten boekenvakkers dan niet bijdragen aan de ideale boekenwereld?

Ik heb niemand horen uitleggen waarom mensen in het boekenvak als enigen onder de Wet op de vaste Boekenprijs korting zouden mogen krijgen. De redenering is slechts: “vroeger was het ook zo”. Ja, gouden argument, vroeger had je geen drempels alleen maar kuilen. En de auteurskorting (die was er vroeger namelijk ook)? Nee, die komt om onbegrijpelijke redenen niet terug. En zo kan het bestaan dat het hypocriete boekenvolkje straks als enige soort in Nederland weer kan genieten van korting op boeken, terwijl de categorie die daar echt een van God gegeven recht op heeft, namelijk de auteurs, er mooi naast pissen. En iedereen die verder probeert boeken onder de vaste prijs te verkopen, wordt door diezelfde kortingvretende boekenvakkers fanatiek vervolgd en aan de schandpaal genageld.

Die wet wordt er wel door heen gejast, democratie of niet, maar elke boekenvakker die zichzelf korting toedicht en die aan de auteur onthoudt zou zich dood moeten schamen.

Dit weekend besloot ik me eens te verdiepen in het concept “Tenpages”. U heeft er vast wel van gehoord en anders moet u het maar even opzoeken. Op Tenpages kan iedereen (ja u leest het goed, iedereen) een manuscript van 10 pagina’s uploaden in de hoop op lezerspubliek).

Tenpages is zo’n voorbeeld dat wordt geroemd door de zogenaamde ‘nieuwe uitgevers’. Nieuwe uitgevers zijn visionair. Nieuwe uitgevers zijn mensen die oude uitgevers dom en star vinden, want nieuwe uitgevers hebben opnieuw het wiel uitgevonden. Nieuwe uitgevers vinden het een achterhaald concept om schrijver aan een oude uitgever te koppelen, immers schrijvers kunnen dat allemaal zelf wel. Een redacteur huur je in, beetje marketing er over heen, klitskletsklandere op Facebook en Twitter en de miljoenenverkopen vliegen je om de oren. Dat we ons zoveel jaar hebben laten beetnemen door die geldwolven die zich uitgever durven te noemen. Uitgeven van ons geld zeker?

En dus schieten initiatieven als Tenpages als paddenstoelen uit de grond. Nu is er volgens mij maar één manier om te kijken naar nieuwe initiatieven en oude businessmodellen. Voegt men wat toe? En als ik toevoegen schrijf, dan heb ik het over faciliteren van het contact tussen schrijver en lezer, dat is immers het voor het boekenvak relevante toevoegen. Laat ik kort zijn, het antwoord is nee. Tenpages faciliteert zeker mensen die schrijven. Immers goed of niet, alle rotzooi die je kwijt wilt kun je uploaden naar Tenpages (gratis) en iedereen die zich dood verveelt kan door al die slecht geschreven manuscripten heen zwoegen in de hoop dat ene pareltje te vinden.

Nu vind ik iemand die schrijft nog niet een schrijver. Als ik tegen een bal aan schop ben ik immers nog geen voetballer? Het verschil tussen iemand die schrijft en een schrijver wordt gezien door de goede middleman. Het werk van de echte uitgever is uit die ongelofelijke hoop rotzooi de echte schrijver te halen. Dat is zijn werk. Tenpages is geen uitgever, immers Tenpages laat het selecteren over aan de lezer.

Nu de lezer. Wordt de lezer geholpen door het Tenpages initiatief? Ik zou denken van niet. Als je na gaat wat een enorme voorraad uitgegeven boeken er al over de lezer wordt uitgestort, zou er dan echt behoefte bestaan aan nog veel meer niet gefilterde hoeveelheid schrijfdiarree? Het antwoord is nee. Het is fijn voor hen die niet kunnen schrijven dat er zoiets bestaat als Tenpages, zeker waar. Maar een nieuw businessmodel voor het boekenvak zie ik er niet in. Dat wordt pas anders als Tenpages de rol van filter op zich gaat nemen. Dus de ergste rotzooi er gewoon afhalen en de mooiste manuscripten promoten, dan pas zie ik een nieuwe uitgever.

Een ingezonden brief in Boekblad van Joke van Dijk van Kantoorboekhandel Sprey. Mevrouw van Dijk klaagt in deze brief over de in haar ogen overdreven dure promotie-actie door het CPNB rond de maand van het Spannende Boek. In deze tijd van bezuinigingen en kosten besparingen moeten de contributie van CPNB en KBb liefst omlaag en dit soort dure fratsen jagen de kosten alleen maar op.

Tja, heeft mevrouw van Dijk hier een punt? Ik denk het niet. Waar het op dit moment om gaat is dat elke ondernemer in het boekenvak haar knopen telt. Vraag je af wat je toegevoegde waarde is. Zodra je dat weet kun je zelf bepalen wat je nog aan promotie of marketing nodig hebt. Men neme Kantoorboekhandel Sprey, volgens haar website is Sprey gevestigd in Abcoude en Ouderkerk aan de Amstel en voert zij een gevarieerd assortiment waarvan boeken maar een onderdeel uitmaken. Er worden kantoorartikelen verkocht, maar ook speelgoed en tijdschriften.

Het zou zo maar kunnen zijn dat het lidmaatschap van KBb of het daardoor indirect betrokken zijn bij de CPNB voor een winkel als Sprey per saldo meer kost dan het oplevert. En dan moet Sprey er snel mee ophouden. Geen boekenbonnen meer verkopen of innemen, niet langer profiteren van Boekenweek of andere acties en geen vraagbaak meer bij de hand als je er als winkelier eens niet uit komt. Als al die voordelen niet opwegen tegen de kosten van het lidmaatschap dan ben je niet handig als je lid blijft.

Maar dat is heel iets anders dan piepen of het een onsje minder mag. Als je het doet, moet je het goed doen. En dat adagium geldt al overduidelijk voor marketing en promotie, maar is nog urgenter als de tijden tegen zitten. Het bangste wat je kunt doen en daarmee het minst slim, is bibberend in een hoekje gaan zitten en her en der een tientje te besparen.

Reken een brancheorganisatie af op de manier waarop die georganiseerd is. Kom op de jaarvergaderingen en laat je stem horen, maar ga niet de meest indrukwekkende marketingacties die het boekenvak wereldwijd kent met de kaasschaaf te lijf omdat je geld wilt besparen. Op de kosten letten is heel goed en het geld wat je daarmee overhoudt kun je gebruiken voor het lidmaatschap van je brancheorganisatie en het aanjagen van je eigen ondernemerschap.

Maand van het Spannende Boek? Profiteer van de acties van de CPNB en houdt zelf een nachtelijke speurtocht in Abcoude met als special guest Charles den Tex, die zijn bloedstollende verhalen in donkere steegjes en louche cafés voordraagt. Die tijd lijkt me beter besteed dan aan het schrijven vanjammerklachten.

Eindelijk is het dan zo ver. Meer dan een jaar is er over heen gegaan om de evaluatie van de Wet op de vaste boekenprijs te vertalen in een nieuw wetsvoorstel. U zult zien, als het wijzigingsvoorstel ongewijzigd wordt aangenomen in de tweede kamer (en door de PVV in de eerste kamer) dan wordt het lachen bij het Commissariaat en zal de Wet binnen no time een wassen neus blijken te zijn.

Ik stip eerst even twee wijzigingen aan die wel interessant zijn maar die ik hier niet op het oog heb. Allereerst wordt bepaald dat buitenlandse boekverkopers die via Internet opereren niet langer boeken in Nederland met korting mogen aanbieden. De trouwe volger weet vast nog wel dat er een procedure is geweest over Edumedia die (zogenaamd) vanuit de Antillen Nederland bestookte met massale kortingen. Tijdens de zitting, en ik kan het weten want ik was de advocaat van de Boekverkopersbond, bleek al ras dat Edumedia er alles aan had gedaan om te verbloemen dat ze eigenlijk een op Nederland gerichte verkoper waren. Kortom Edumedia hanteerde slechts een u-bochtconstructie om onder de wet uit te komen. Voortaan geldt  dat men geen boeken mag importeren onder de prijs met het oogmerk de wet te ontduiken.

Een andere wijziging is in de definitie van wat een boek is (ja, daar kun je over van mening verschillen). Voortaan is niet langer een vereiste om onder de wet te vallen dat de tekst “vrijwel uitsluitend” in het Fries of het Nederlands is, maar “voor een substantieel deel”. En dat betekent in de praktijk dat bijvoorbeeld een woordenboek Engels-Nederlands voortaan gewoon een vaste prijs heeft.

Allemaal nuttige wijzigingen, maar niet de wijziging waar ik in de aanhef op doel. Er komt een bepaling om de werknemerskortingen in de boekenbranche weer in te voeren. Joepie zullen alle boekverkopers en uitgevers denken. Maar er schuilt een addertje onder het gras. De voorwaarde is immers slechts dat men werkzaam moet zijn bij “een verkoper (let op, er staat geen boekverkoper) die boeken uitgeeft, importeert of aan andere eindafnemers verkoopt”. Iedereen kan verkoper (in de wet wordt het als volgt gedefinieerd: “verkoper: diegene die door de uitgever of de importeur in het handelsverkeer gebrachte boeken of muziekuitgaven verkoopt aan eindafnemers”) zijn. Dus staat hier eigenlijk dat iedereen die ergens in dienst is bij een bedrijf dat (voor de gelegenheid) een boek aan een ander verkoopt, aan een werknemer dat boek met korting kan verkopen. Met andere woorden, ik bestel een boek voor één van u voor de normale prijs en bestel tegelijkertijd een exemplaar voor mijn werknemers met korting…..Wie volgt?

Een rechtsvraag die de afgelopen jaren steeds meer aandacht heeft gekregen en dit jaar wel eens een hot topic zou kunnen worden, is of de contractuele relatie tussen boeker en artiest als een agentuurovereenkomst aangemerkt zou kunnen worden. Anders gezegd: is een boeker te vergelijken met een agent die bemiddelt bij het aangaan van optreed- of boekingsovereenkomsten? Het antwoord op deze vraag hangt steeds af van de concrete omstandigheden van het geval. Indien boeker en artiest schriftelijke afspraken hebben gemaakt, zou aan de hand van deze expliciete afspraken een duidelijk antwoord op deze vraag gegeven kunnen worden. Een stap in de goede richting dus.

Echter, het kan ook voorkomen dat tussen boeker en artiest over de aard van hun relatie geen nadere afspraken zijn gemaakt en dat lang niet altijd even duidelijk is hoe het elders in de branche zit. Hooguit is er iets geregeld over de te betalen boekingsfee. In zo’n geval is dus onduidelijk in welke verhouding boeker tot artiest staat. Met name bij het stopzetten van de samenwerking – “ik ga naar een andere boeker” – kan dit zich wreken, helemaal als boeker en artiest jarenlang met elkaar hebben samengewerkt. Niet alleen is het dan de vraag welke opzegtermijn door de opzeggende partij in acht moet worden genomen, aan zo’n beëindiging van de samenwerking kan dan ook een stevig prijskaartje komen te hangen. Als de artiest tussentijds opzegt en de boeker als agent aangemerkt kan worden in de zin van een agentuurovereenkomst, kan de boeker recht hebben op betaling van een goodwill vergoeding, ook wel klantenvergoeding genoemd. Dit staat los van schadevergoeding die mogelijk voortvloeit uit een onregelmatige opzegging van de contractsrelatie. En dan ben je als artiest in de aap gelogeerd.

Kortom, om achteraf teleurstellingen te voorkomen is het advies om voorafgaand aan de samenwerking heldere afspraken te maken. Niet alleen over de boekingsfee, maar ook over de inkleuring van de aard van de contractuele verhouding en de manier waarop de boeker zijn of haar werk moet doen. Want weet dat de boeker anders – bij einde samenwerking – wel eens gebakken zou kunnen zitten.

Refurbishment & Overhaul stond er jarenlang op een loods van Prorail vlak bij station Haarlem. Waarom het er op stond heeft me altijd verbaasd. De tekst was in koeienletters gericht op slechts de treinreizigers. Mij verbaasde dat Prorail zich sowieso op de treinreiziger richt en waarom zoiets dan in het Engels moet? Er staat zoveel als”oplappen en reviseren”, zet dat er dan op als je wilt communiceren.

Welnu, ik ben zelf geen haar beter en schakel naadloos over naar de volgende anglicismen: destination, convenience en etail. Waarom ik dat in het Engels doe? Omdat het lijkt dat de ontwikkelingen binnen het Nederlandse winkellandschap zich in toenemende mate laten bepalen door de ontwikkelingen in de Verenigde Staten en daar spreken de meeste mensen nu eenmaal Engels.

Vorige week werd mij door een winkelketen gevraagd mijn visie op de entertainmentbranche te geven en dan met name gericht op de rol van de winkel. Ik verwacht dat er drie mogelijkheden zijn om als winkel meerwaarde, lees omzet te behouden. In de eerste plaats zijn daar de destination stores, dat zijn de winkels zoals ik die vorige week beschreef, zoals boekhandel de Vries. Een ander treffend voorbeeld van destination stores zijn de Game Mania winkels in Nederland en Vlaanderen. Omdat mensen van heinde en verre naar die winkels trekken, is het niet nodig om op A-locaties te gaan zitten, Game Mania winkels vindt je dus zelfs op industrieterreinen. Daar waar de huren laag zijn, kun je veel vierkante meters gebruiken om aan je beleving vorm te geven, je onderscheidt je door je assortiment.

Dan zijn er de convenience-stores. Voorbeelden van convenience-stores zijn Albert Heijn, maar ook de Ako-vestigingen op de stations. Er gaan maar weinig mensen voor de lol naar de AKO, dat is nou typisch een winkel waar je inrent, aankoopt en weer uitsprint. In een dergelijke winkel met hele dure vierkante meters moet je je richten op bestsellers.

Tot slot zijn er de webwinkels, die onderscheiden zich door assortiment en gemak waarmee kan worden aangeschaft. Je kunt er alles vinden en je hebt het binnen een dag in huis. Maar het is heel lastig om onderscheidend te zijn op het web. Dat ben je eigenlijk alleen maar door omvang, een voorsprong zoals die van Bol is niet eenvoudig vast te houden.

Zie hier alle soorten van winkels waarmee je de oorlog (lees de crisis) kunt winnen. In dat licht is de verkoop door ECI van haar winkels een briljante zet. Je kunt natuurlijk besluiten die winkels om te vormen tot hetzij convenience, hetzij destination stores, maar beide keuzes dwingen tot grote investeringen, niet alleen in verbouwingen, maar ook in marketing. Door de winkels te verkopen, houdt ECI niet alleen geld in kas, maar krijgt het er zelfs geld bij. En als ECI niet voor fysieke winkels kiest, dan mag u drie keer raden waar het geld naar toe gaat. Ook al denken Caroline Damwijk en Hans Gelauff van niet, ik denk dat Bol.com haar borst nat kan maken.

Je leest het goed: legaal illegaal downloaden. Het zou zo een Belgenmop kunnen zijn, maar is een staaltje van eigentijds Nederlands auteursrecht. Wat is er aan de hand? Auteursrechthebbenden leveren al jaren een juridische strijd om illegaal downloaden tegen te gaan. Uit deze juridische strijd zijn een aantal basisregels ontstaan. Zo is het uploaden– het digitaal ter beschikking stellen – van muziekbestanden zonder toestemming van de rechthebbenden niet toegestaan, en daarmee te kwalificeren als een inbreuk op het auteursrecht. Ook het structureel faciliteren van dergelijke inbreuken – o.a. via peer-to-peer netwerken – is door de Nederlandse rechter onrechtmatig geoordeeld. Maar hoe zit het nu met het downloaden van muziekbestanden?

Downloaden is een vorm van reproduceren van muziek en daarmee ook gebonden aan de toestemming van de rechthebbenden. Het is echter voor particulieren toegestaan om voor eigen gebruik een privékopie te maken van een auteursrechtelijk werk. Dit wordt ook wel de “thuiskopie” genoemd. Let wel, hiermee wordt dan geen auteursrechtinbreuk gemaakt, omdat er van uit wordt gegaan dat de rechthebbenden op de een of andere manier een billijke vergoeding ontvangen, doordat een toeslag wordt geheven op de aankoopprijs van blanco CD’s of DVD’s.

Het voor privé doeleinden downloaden uit legale bron staat niet ter discussie. Prangende vraag die de Nederlandse muziekindustrie in de context van de thuiskopie bezighoudt is of het downloaden uit illegale bron – waarbij de rechthebbenden nooit toestemming hebben gegeven voor de eerste openbaarmaking van de muziek – als een geoorloofde vorm van “thuiskopiëren” moet worden gezien. Onze regering vond dat ook downloaden voor privé gebruik uit illegale bron toegestaan was. Een Haagse rechter ging hiertegen in en oordeelde in 2008 dat een privé download uit illegale bron niet zou zijn toegestaan. Verwarring alom. Het Haagse Gerechtshof heeft nu aan deze onzekere situatie (voorlopig) een einde gemaakt door op 15 november 2010 te oordelen dat het voor privé doeleinden downloaden van illegaal ter beschikking gestelde auteursrechtelijk beschermde muziek, toegestaan is.

Oftewel: stout zijn mag, mits privé!

Een pakkend initiatief van boekhandel De Vries, eten met boeken. Zal niet helemaal toevallig zijn dat er bij De Vries gedacht wordt over de combinatie tussen boeken en eten, toevallig drijft de man van de baas een succesvol restaurant op het strand van Zandvoort.

Wat er zo mooi aan is, is dat het laat zien dat je als winkel kunt scoren met datgene wat de winkel uniek maakt, namelijk je locale functie. Op inhoud alleen gaat een winkel het vandaag de dag niet meer redden. Immers de inhoud is overal heel gemakkelijk verkrijgbaar. Ik heb de inhoud met een paar muisklikken in huis, zonder dat ik de deur uit hoef. Dat is dus voor mij niet de reden om naar de boekhandel te gaan.

Waar het gaat om het advies kun je scoren, maar ook dat is niet alleen zaligmakend. In de eerste plaats niet omdat je ook online advies kunt krijgen, je bent dus niet uniek als winkel met die functie. In de tweede plaats omdat er maar al te veel winkels zijn waar je überhaupt niet terecht kunt voor advies. Als er verkopers in een winkel rond lopen die zelf geen flauw idee hebben van wat ze verkopen, dan bindt dat de klant niet echt.

Het is de kreet van de hedendaagse digitale revolutie. Het gaat om context, niet om content. Wat de consument wil is een plek waar hij het naar zijn zin kan hebben. Met een naar woord, wordt dat ook wel “beleving”genoemd. En als er iets een “beleving”is, dan is dat dineren met gelijkgestemden. Liefst gelijkgestemden die dan ook nog uit je buurt komen, zodat je nog eens met ze af kunt spreken. Tegelijkertijd koppel je die prettige ervaring aan jouw boekhandel.

En last but not least (uit de berichtgeving blijkt dat dat nog niet gelukt is) kun je er gewoon geld mee verdienen. Je kunt marge maken op het diner en wat belangrijker is, je kunt jouw product onder de aandacht brengen. Een speciaal samengesteld pakket van boeken, gecombineerd met een mooie fles wijn, doet wonderen.

Helaas alleen dat dan de wet op de vaste boekenprijs je in de weg kan zitten, als je er een mooie actie van zou willen maken. Je mag toch hopen dat in het boekenvak het besef door gaat dringen dat deze wet volkomen achterhaald is. Digitale producten onder een vaste prijs scharen schiet natuurlijk al helemaal niet op, wat het betekent om prijzen kunstmatig hoog te houden, weten we uit de muziekbranche. Probeer vooral je klant en de markt niet op te voeden, zij kiezen hun eigen weg wel.

Kortom boekhandelaren van Nederland, kijk om je heen. Bepaal wat jij kunt doen om juist jouw winkel tot een plek te maken waar mensen graag komen. En dat hoeft niet een diner te zijn hè, even voor de goede orde. Het opzetten van een koek en zopie als het vriest is ook een manier. Een ding kunnen we zien aan het initiatief van De Vries. Daar vriest het niet, maar is het voorjaar.

Zoals we weten was vroeger alles beter. Als je een land wilde veroveren, dan trok je gewoon met een leger over de grens, vermoordde de mannen en verkrachtte de vrouwen, dat waren nog eens tijden.

Vandaag de dag gaat het er heel anders aan toe. Men neme het voorbeeld Wikileaks. Ook al is Wikileaks een Zweeds initiatief, de reactie is Amerikaans. Vanzelfsprekend reageert de Amerikaanse overheid op een actie als deze. Ik vind het ook niet leuk als mijn brieven voor iedereen toegankelijk worden gemaakt, maar daar doel ik niet op. De reactie van VISA en Mastercard is ontstellend en omvangrijk. Het wordt Wikileaks simpelweg onmogelijk gemaakt om te functioneren doordat de Amerikaanse creditcardmaatschappijen die samen ongeveer 90% van het digitale bancaire verkeer beheren, hen simpelweg van het betalingsverkeer uitsluiten. Daar is geen rechterlijk vonnis of democratische besluitvorming  aan te pas gekomen.

Ook in de mediawereld geldt the rule of the Americas. We zijn nog maar nauwelijks bekomen van de schok dat Google simpelweg besluit zonder enig overleg, alle beschikbare boeken te digitaliseren en via Internet beschikbaar te maken. Ze zijn dan weliswaar  zo vriendelijk geweest om aan te bieden de aldus gerealiseerde illegale inkomsten te delen met auteurs en uitgevers, maar ook hier geen rechter, geen politiek. De wereld wordt eenvoudigweg veranderd doordat een groot Amerikaans bedrijf dat wil.

Vorige week werd het geplaagde uitgeverswereldje, wederom opgeschrikt. Deze keer door de (wederom Amerikaanse)  onderneming Apple. Apple heeft eerst de trend gezet in de muziekbranche. Wereldwijd geldt voor de legale digitale download nu de norm van ongeveer 1 euro of 1 dollar. En nu verovert Apple stormenderwijs ook de aanpalende mediamarkten, met als klap op de vuurpijl de Nederlandse krantenmarkt. Nederland kent nu eenmaal het typische model dat veel kranten op abonnement geleverd worden bij de consument. En prompt besluit Apple als voorwaarde voor het gebruik van hun apps te stellen dat elk verkeer via hen moet en dat daarover dus voortaan fijn die 30% moet worden afgerekend, die Apple consequent rekent. Voor Nederlandse krantenbedrijven onmogelijk.

Ik heb al meer van dit soort acties voorbij zien komen van Apple. Zo maakt zij het ook aan andere partijen die een app laten maken onmogelijk om het Apple-loket te passeren. Als je een app maakt en je sluist de transacties naar jezelf in plaats van via Apple, dan krijg je simpelweg geen autorisatie van Apple en dus kiezen bedrijven eieren voor hun geld. In Nederland wordt de dienst uitgemaakt door het Amerikaanse Google, door creditcardmaatschappijen, door Apple  en door Microsoft. Ook in Nederland geldt de rule of the Americas.

Uruzgan. U weet het nog. Het vorige kabinet viel erover. Maxime Verhagen (CDA) wilde blijven en Wouter Bos (PvdA) wilde er van tussen.

In nu gewikileakte stukken staat dat een topambtenaar onder Verhagen de Amerikanen heeft gebruikt om druk uit te oefenen op Wouter Bos. Zozo, ’t is nogal wat. Hoe gaat zoiets in zijn werk?

Kijk, zo’n topambtenaar heeft aan de ene kant zijn baas. Verhagen, een soort amerikanofielefoob die niets liever wil dan zijn bondgenoten blijven aflikken in Uruzgan. En aan de andere kant de Amerikanen die maar aan z’n kop blijven zaniken waarom verlenging van die missie nog niet is geregeld.

Het antwoord richting Amerika is dan natuurlijk dat je zelf dolgraag wilt, maar dat die vermaledijde coalitiepartner Wouter Bos loopt te draaikonten. Ok, zeggen die Amerikanen dan. Dus als we die Bos omlullen, dan is het probleem opgelost? Ja, dat klopt. Ok, good to know. Hoe gaan we dat doen? Hey, hold a sec. Die Bos, is dat niet de man die zo graag bij die G20 top wil zijn? Ja, dat klopt.

Ok. Dus als we hem het gevoel geven dat de G20 dichterbij komt als hij stopt met zeuren over Uruzgan, dan zou dat zomaar eens het juiste duwtje kunnen geven? Tsja, good thinking, dat zou best eens kunnen. Het leven is geven en nemen. Zullen we dat dan maar eens proberen? Yeah, why not.

Zo zal het wel ongeveer gegaan zijn. Nou, ik val er niet subito van om. U? Het zal u toch ook niet verbazen? Dit is toch politics ten voeten uit? Eén grote slangenkuil met voortdurende ruilhandel in politieke belangetjes?

Met als opperslang Verhagen. Die zich nu weer in dit kabinet heeft gekronkeld. Maar die over dit onderwerp stijf de lippen op elkaar houdt. Nota bene hij, degene om wie het juist allemaal draait en die zijn ambtenaar zou kunnen disculperen. Maar nee, hij is ‘staatsrechtelijk’ niet degene die er over gaat, dat is de huidige minister.

Verhagen laat het vuile werk opknappen door zijn ambtenaar en vervolgens door zijn collega minister. En door die jongens en meisjes in den vreemde natuurlijk. Die zijn gelukkig een stuk heldhaftiger.

Heftige discussie op Boekblad over de prijsstelling van het ebook. Marc Gisbers verwijt degenen die reageren terecht dat men niet zo maar wat moet roepen. Jammer is alleen dat hij vervolgens zelf maar wat gaat roepen.

Volgens mij blijft een handig uitgangspunt “de schrijver” en het doel “de lezer”. Daartussen overleven slechts diegenen die toegevoegde waarde bieden. Als dat toevallig een uitgever of boekverkoper is fine. Als dat echter de slijterij op de hoek (striking back) of Vodafone blijkt te zijn ook goed. De oude uitgeverij en de oude boekhandel zijn slechts dan relevant als ze toegevoegde waarde (blijven) bieden.

Dan de discussie op een ander niveau. De schrijver heeft een verhaal. Dat verhaal werd tot voor kort slechts op papier aangeboden, nu is daar de digitale optie bij gekomen. Er is dus iets bij en dat is winst. Hoe het zit met de perceptie en het verdienmodel rond print zit weten we wel, herstel wisten we wel. Hoe dat zit met ebooks weten we nog niet. En aangezien we wat dat betreft nog in het duister tasten is het niet handig om (verontwaardigd) uit te gaan van wat geldt in de oude wereld en ieder die voorstelt daar van af te wijken neer te schieten.

Wellicht handig om te kijken naar ervaringen in de digitale muziekindustrie. Daar blijkt digitaal een extra vehikel naar de maker te zijn. Een extra marketinginstrument dat vooral via social media kan worden ingezet (I like). Een ebook is een heel ander vehikel, voor dezelfde inhoud, dan een gedrukt boek, waarom dan toch die vergelijking? In de muziekindustrie weet men in ieder geval nu dat de prijs hoog houden, piraterij in de hand werkt en dan verdien je straks helemaal niets meer in plaats van 4,99.

Het ebook is niet het pbook en dus is een frisse benadering van deze nieuwe mogelijkheid een kans in plaats van een probleem. Adapt or die is het adagium gebleken in de muziekindustrie. En nog een tip, zo lang uitgevers hier in Nederland niet het agentuurmodel (zoals in de VS) omarmen, hebben uitgevers geen sikkepit te zeggen over de verkoopprijs, dat is aan de verkoper (al dan niet de oude boekhandel).

Sommige mensen zijn hooked on TV. Een vriend van mij kun je niet blijer maken. Lekker thuis televisie kijken, bij voorkeur afgewisseld met veel slapen.

Heel vroeger kwam hij zijn bed helemaal niet uit. Nou ja, alleen voor een Ritter Sport yoghurt of een bakje Caramel Cone Explosion. Voor het zappen hoefde het in ieder geval niet. Hij zapte wel maar dan alleen met een oude skistok, een soort afstandsbediening avant la lettre. Helemaal in zijn nopjes. Speciaal voor hem hadden we ooit de volgende wijsheid. “Te” is nooit goed behalve te-vreden, te-huis, te-levisie en te-ke (spreek uit: tukke).

Maar goed, voor sommige dingen hoef je tegenwoordig – met al die nieuwerwetsigheden – je huis niet meer uit. En warempel, voor televisie kijken hoef je juist je huis niet meer in. Want de televisie zit gewoon in je broekzak. En de populariteit van televisie op je mobiele gaat in een turbotempo. In 2009 werden op mobieltjes via Uitzending Gemist 2,7 miljoen programma’s bekeken en in 2010 al 18 miljoen.

En dan heb je ook nog rtlgemist.nl. Daar is nu gedoe over. Een handige student, ene Dennis Lexis, heeft namelijk een iPhone-app ontwikkeld, waarmee je gratis via je mobiele RTL-programma’s kunt bekijken: Althans je moet natuurlijk wel even eenmalig aan Dennis aftikken (1,59) maar daarna gelukkig niet meer aan RTL.

Tsja, en RTL had eigenlijk voor haar populaire filmpjes toch graag tussen de 0.40 en 1,50 willen vangen. Kortom, RTL is er boos over. Voor het bekijken van al die dure programma’s op mobieltjes missen ze zo iedere betaling.

RTL schijnt het een inbreuk op auteursrechten te vinden. Dat is echter zeer de vraag. Het enige wat je doet is de stream opvragen direct vanaf de bron – de server van RTL – en dat zelf bekijken. Daar doe je weinig auteursrechtelijk fouts mee.

RTL noemt het dan ook liever “oneigenlijk gebruik”, oftewel onrechtmatige daad in plaats van auteursrechtinbreuk. Op die grond is de kans namelijk groter dat Dennis kan worden aangepakt. En inderdaad, ook al is er geen sprake van inbreuk op auteursrechten, het faciliteren van het omzeilen van de betaalde dienst van RTL kan wel degelijk onrechtmatig zijn.

Dennis gaat het afleggen. Maar hij krijgt later vast een mooie baan. Bij RTL of zo.

Digitaal lezen is hot! Digitaal lezen is uit. Kranten moeten digitaal! Mensen kopen straks geen boeken meer. De voorspellingen en conclusies buitelen over elkaar heen. Maar niemand die het weet.

Talloze “voorlopers” melden dat de branche toch zo ontzetten achterloopt. We moeten aan de tablet, aan de ereader (welke dan?), aan de iPad (of de Samsung Tablet?), aan consumeren in de cloud. Maar is iedereen dan al weer vergeten dat tien jaar geleden vele bedrijven op de fles gingen ook al investeerden ze intens in de internetbubbel? Doet World Online nog een belletje rinkelen en weet u nog dat de makers van ereader iRex failliet gingen? Je kunt nu heel hard roepen dat Twitter de toekomst heeft, maar dat had Video 2000 ook. Of dat straks niemand meer zonder Facebook kan, maar vijf jaar geleden heette Facebook MySpace en daar worden mensen nu ontslagen. En aan een beursgang van Facebook zal alleen Goldman Sachs geld verdienen.

Domweg digitaliseren is niet het antwoord. Het enige wat essentieel lijkt is of er waarde wordt toegevoegd. En of je product of dienst geschikt is voor digitalisering. Zo vind ik het persoonlijk hilarisch dat mijn bakker uitgebreid reclame maakt voor het feit dat hij een website heeft. Een bakker met een website, wat moet ik daar mee? Ik wil geen digitaal brood downloaden. Ik wil een mooie winkel waar het lekker ruikt, met aardige mensen in de bediening en vooral lekker brood.  Internet voor bakkers is bullshit.

En wat er gaat aanslaan? Dat zal zich langzaam uitkristalliseren. De verkoop van landelijke kranten (print) neemt toe! De CD-verkoop in de VS is in 2010 met 20% afgenomen. De verkoop van ebooks in de VS is zo sterk toegenomen in 2010 dat zij de neergang in de verkoop van fysieke boeken ruimschoots compenseert. AKO komt met een tijdschriften app die succesvol lijkt hetgeen volgens de hoofdredacteur van Boekblad `bewijst`dat er een duidelijke behoefte bestaat bij consumenten om tijdschriften digitaal te lezen. 2 weken later valt in hetzelfde Boekblad te lezen dat verkoop van Amerikaanse iPad magazines aan het afnemen is. Tja, en hoe verklaren we dat? De duiding is nu iets voorzichtiger: “het ligt voor de hand dat het nieuwtje er wel af is”.  Na twee weken?

Conclusies trekken is echt prematuur. Het is verleidelijk te denken dat digitalisering het antwoord is op alle slecht functionerende businessmodellen, maar zou dat echt zo zijn? Het is belangrijk om te zien dat er meer mogelijkheden zijn gekomen, maar dat wil nog niet zeggen dat iedereen alle mogelijkheden ook moet gaan benutten. Leer van de muziekindustrie. Digitalisering is daar het toverwoord, maar er heeft nog nooit iemand een stuiver verdiend aan digitaal downloaden. Wat u vooral in dit tijdsgewricht zult moeten doen is uw verstand gebruiken. En ja, dat is inderdaad heel anders dan vroeger.